Bà con mình ơi, Sáu Bình đây! Mấy bữa nay Sáu ngồi cà phê sáng. Bà con cứ nhắn hỏi liên tục: “Anh Sáu ơi, đất nhà tui bị thu hồi làm đường thì đền bù kiểu gì?”. Thôi thì hôm nay Sáu Bình gõ một bài cho ra ngô ra khoai. Bài này nói về chuyện bồi thường khi thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024. Bà con nắm cho chắc mà giữ lấy quyền lợi của mình nghen.
Nói thiệt với bà con, Luật Đất đai 2024 lần này là một bước ngoặt lớn. Nhà nước mình chuyển từ kiểu đền bù áp đặt giá rẻ ngày xưa sang nguyên tắc thị trường. Nhờ vậy, người dân có đất bị thu hồi phải có cuộc sống bằng hoặc tốt hơn chỗ ở cũ. Nghe là thấy ấm lòng rồi phải không bà con.
1. Vài khái niệm bà con cần nằm lòng trước
Trước khi đi sâu, Sáu Bình muốn bà con hiểu rõ mấy chữ nghĩa hay gặp, kẻo cán bộ nói mà mình gật đại thì thiệt thân:
- Thu hồi đất: Là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thu lại quyền sử dụng đất. Cơ quan này là Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc cấp tỉnh. Bà con nhớ giùm Sáu: cấp xã KHÔNG có quyền ra quyết định thu hồi đất đâu nghen.
- Bồi thường về đất: Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất cho phần diện tích bị thu hồi.
- Hỗ trợ khi thu hồi đất: Là các khoản trợ giúp thêm ngoài tiền bồi thường. Ví dụ như hỗ trợ ổn định đời sống, đào tạo nghề, tìm việc làm, di dời tài sản và thưởng bàn giao mặt bằng sớm.
- Tái định cư: Nhà nước bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư cho người bị thu hồi.
Chỗ này Sáu nói thêm cho bà con nào đang quan tâm chuyện chuyển đất: bà con muốn hiểu quyền lợi tổng thể khi bị thu hồi thì đọc kỹ bài Luật Đất đai 2024: Những điểm mới về quyền lợi của người dân khi bị thu hồi đất. Bài đó Sáu viết chi tiết lắm.
2. Nhà nước được thu hồi đất trong trường hợp nào?
Bà con yên tâm, Luật 2024 quy định rất chặt để tránh cảnh thu hồi tràn lan rồi bỏ hoang. Không phải muốn thu là thu được đâu nghen. Có ba nhóm chính:
- Vì mục đích quốc phòng, an ninh (Điều 78): phục vụ hoạt động của quân đội, công an.
- Phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 79): luật liệt kê rõ 31 trường hợp cụ thể. Ngoài danh sách này, chính quyền không được tự thu hồi đất của bà con.
Vậy muốn thu hồi được thì sao? Dự án phải hội đủ điều kiện tại Điều 80. Thứ nhất, nằm trong kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện. Thứ hai, được phê duyệt đúng thẩm quyền. Thứ ba, đã duyệt xong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Thiếu một cái là chưa được đụng tới đất bà con.
3. Bốn nguyên tắc bồi thường cốt lõi bà con phải thuộc
Đây là phần Sáu Bình tâm đắc nhất, vì nó bảo vệ túi tiền của bà con mình:
- Minh bạch: Cả quá trình phải dân chủ, khách quan, công bằng và công khai. Mọi con số phải rõ ràng trước mắt bà con.
- Ưu tiên “đất đổi đất”: Nhà nước ưu tiên giao lại đất cùng mục đích sử dụng. Không có quỹ đất tương ứng mới bồi thường bằng tiền.
- Giá đất cụ thể: Đây là điểm mấu chốt! Không còn áp bảng giá đất cố định giá rẻ như xưa. Giá bồi thường được định tại thời điểm thu hồi. Mức giá này sát với giá thị trường. Bà con muốn hiểu vì sao giá đất đang tăng thì xem thêm bài Giá đất nông nghiệp tăng mạnh theo Luật Đất đai 2024.
- Quyền lựa chọn của bà con: Người dân được quyền đăng ký nguyện vọng nhận tiền thay vì nhận đất hoặc nhà tái định cư.
4. Tám điểm mới nổi bật bảo vệ quyền lợi người dân
Rồi, giờ Sáu Bình liệt kê tám điểm mới quan trọng nhất, bà con đọc chậm rãi mà ngẫm nghen:
Điểm 1: Mở rộng đối tượng tái định cư
Trước đây chỉ đất ở mới được tái định cư. Nay khác rồi. Người bị thu hồi đất nông nghiệp mà không còn chỗ ở nào khác vẫn được xem xét bố trí tái định cư. Nhân đây, ai có đất vườn muốn lên thổ cư thì đọc bài Đất nông nghiệp là đất vườn: Điều kiện chuyển lên thổ cư theo Luật Đất đai 2024 cho rõ.
Điểm 2: Hoàn thiện hạ tầng trước khi thu hồi
Khu tái định cư phải hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật như điện, đường, nước, internet. Hạ tầng xã hội như trường học, y tế cũng phải xong. Tất cả phải hoàn thiện TRƯỚC khi ra quyết định thu hồi. Nghĩa là bà con dọn tới là ở được liền. Không còn cảnh dọn vô bãi đất trống nữa.
Điểm 3: Cấm cảnh “ở tạm chờ tái định cư”
Luật mới bãi bỏ chuyện để dân đi thuê nhà tạm cư vì khu tái định cư chưa xong. Phải có nhà, có đất mới sẵn sàng rồi bà con mới giao đất cũ.
Điểm 4: Bồi thường theo giá thị trường
Sáu Bình nhắc lại vì nó quá quan trọng: bỏ hoàn toàn cái quan niệm bồi thường theo bảng giá đất giá bèo. Nay áp cơ chế định giá cụ thể, sát thực tế.
Điểm 5: Đa dạng hóa hình thức bồi thường
Địa phương có quỹ đất và bà con có nhu cầu thì được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở, chứ không cứng nhắc như trước.
Điểm 6: Bồi thường toàn bộ thiệt hại tài sản
Nhà nước bồi thường toàn bộ thiệt hại về tài sản gắn liền với đất, kể cả thiệt hại của cơ sở sản xuất kinh doanh phải ngừng hoạt động. Cây cối, vật kiến trúc, máy móc đều được tính.
Điểm 7: Quyền yêu cầu thu hồi phần diện tích còn lại
Giả sử phần đất còn lại sau thu hồi quá nhỏ. Nó không đủ điều kiện xây dựng hay sử dụng. Khi đó, bà con có quyền yêu cầu Nhà nước thu hồi luôn phần đó. Khỏi lo ôm cục đất “kẹt” chẳng làm được gì.
Điểm 8: Đảm bảo yếu tố văn hóa trong tái định cư
Thiết kế khu tái định cư phải phù hợp với truyền thống, phong tục tập quán của bà con nơi có đất bị thu hồi. Cái này Sáu thấy rất tình, giữ được nếp sống của cộng đồng.
5. Sáu Bình gói lại đôi lời
Nói tóm gọn lại, Luật Đất đai 2024 đặt lợi ích của bà con mình vào vị trí trọng tâm. Quy định “tái định cư đi trước một bước” giúp giảm khiếu kiện. Nó còn đẩy nhanh các dự án hạ tầng trọng điểm. Bà con nào đang tính lên thổ cư để tăng giá trị đất thì tham khảo thêm bài Đất nông nghiệp, đất vườn lên thổ cư được miễn 100% tiền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024 nghen.
Bà con nắm chắc quyền lựa chọn hình thức bồi thường. Nắm luôn các tiêu chuẩn về hạ tầng tái định cư. Nhờ vậy, lúc có quyết định thu hồi đất mới không bị thiệt. Có gì thắc mắc cứ để lại bình luận. Sáu Bình rảnh là trả lời liền. Chúc bà con mình luôn giữ vững quyền lợi, làm ăn phát đạt nghen!