Mấy năm nay tôi hay chạy xe qua vùng gò đồi của Khánh Hòa. Tôi để ý một điều lạ. Những rẫy điều, rẫy keo bạc màu ngày xưa nay đã xanh mướt. Ở Cam Hiệp (thuộc huyện Cam Lâm cũ), câu chuyện chuyển đổi mục đích sử dụng đất đang được nhiều bà con bàn tán.
Tôi làm bất động sản. Tôi cũng là người yêu đất, yêu cây. Vì vậy tôi rất mê những câu chuyện như thế này. Bài viết hôm nay chỉ là góc nhìn của tôi. Tôi kể lại từ quan sát thị trường và lời bà con. Tôi không hứa hẹn điều gì cả.
Từ đất khó thành vùng chuyên canh ở Cam Hiệp
Trước khi cây sầu riêng bén rễ, thôn Va Ly và Suối Cốc là đất đồi sỏi đá. Đất khô cằn. Bà con trồng điều, chuối, keo. Năng suất thấp, giá bấp bênh. Có chỗ để hoang. Nghe kể lại, nhiều nhà đắn đo mãi mới dám đổi.
Có một điều khiến tôi nể phục. Để có nước tưới, vài hộ đã dẫn nước từ xa gần 20km về rẫy. Nghe con số đó là đủ hiểu bà con kiên trì tới mức nào. Ai muốn học theo mô hình này nên tìm hiểu kỹ. Nước tưới và hạ tầng là bài toán sống còn.
Cây sầu riêng vốn “khó chiều”. Nó cần vốn lớn. Nó cần thời gian dài, thường từ 5 đến 7 năm mới cho thu. Qua quan sát, tôi thấy đây là rào cản lớn nhất. Không phải ai cũng đủ sức đi đường dài. Bà con quan tâm đất cây lâu năm có thể xem thêm bài Đất trồng cây lâu năm ở Khánh Sơn nhìn từ vụ sầu riêng 2024.
Những người đi trước và hiệu quả thực tế
Tôi từng nghe kể về mấy hộ tiên phong ở đây. Chính họ tạo động lực cho cả vùng. Tôi xin thuật lại khách quan những gì được nghe:
- Bà Đặng Thị Năm (thôn Suối Cốc): trồng sầu riêng gần 10 năm trước, diện tích gần 5ha. Nghe nói mỗi vụ thu hơn 40 tấn trái. Doanh thu đạt hàng tỷ đồng.
- Ông Đỗ Nhật Nghĩa (thôn Va Ly): chuyển 5ha đất điều sang sầu riêng từ năm 2017. Vụ đầu đã thu hàng trăm triệu đồng.
- Ông Cao Văn Thắng (thôn Suối Cốc): chuyển từ đất chuối sang sầu riêng. Cây cho trái sau hơn 6 năm chăm sóc.
Có một anh chia sẻ với tôi một câu. Anh nói muốn phát triển kinh tế thì phải mạnh dạn thay đổi. Tôi thấy câu đó đúng. Nhưng tôi cũng nói thẳng. Những con số trên là của từng hộ. Đó không phải công thức chung. Kết quả đầu tư tùy từng trường hợp. Nó phụ thuộc thổ nhưỡng, vốn, kỹ thuật và cả thời tiết.
Thay đổi tập quán canh tác và tổ chức sản xuất
Điều tôi quý nhất không nằm ở tiền. Nó nằm ở cách bà con đổi tư duy làm nông. Nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số cũng đổi theo. Họ bỏ dần cách làm nhỏ lẻ, manh mún. Họ đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước. Họ dùng phân bón hữu cơ. Họ làm theo hướng an toàn.
Ở đây đã có Hợp tác xã sản xuất và kinh doanh xoài, sầu riêng thôn Suối Cốc. Hợp tác xã có 17 thành viên. Vùng trồng được xây dựng theo tiêu chuẩn VietGAP. Sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Vùng trồng cũng được cấp mã số. Ai định làm ăn lâu dài nên tìm hiểu và làm bài bản từ đầu.
Câu chuyện này làm tôi nhớ nhiều mô hình khác. Ai thích đối chiếu có thể xem bài Trồng sầu riêng trên đất trồng cây lâu năm ở Đồi Rìu.
Vài con số về cơ cấu cây trồng
Theo thông tin tôi được nghe, hai thôn Va Ly và Suối Cốc có khoảng 571ha đất nông nghiệp. Cơ cấu cây trồng nay đã đổi rõ. Cây xoài hơn 190ha. Cây sầu riêng hơn 80ha. Trong đó khoảng 30ha đã thu hoạch ổn định.
Những con số này cho thấy một điều. Sầu riêng chưa phải tất cả. Nó nằm cùng cây xoài trong một cơ cấu đa dạng. Với tôi, sự đa dạng đó là điểm cộng. Nó giúp bà con bớt rủi ro khi một loại nông sản rớt giá. Về giá trị kinh tế nông nghiệp, tôi có nói thêm ở bài 9 nghề thu nhập tỷ đồng tại nông thôn.
Chuyển đổi mục đích sử dụng đất: những điều nên cân nhắc
Nhiều người đi xem đất hay hỏi tôi. Họ hỏi làm theo được không. Tôi luôn nói mình không dám khẳng định. Tôi chỉ xin gợi ý vài điểm nên kiểm tra:
- Pháp lý đất đai: chuyển đổi mục đích sử dụng đất cần đối chiếu quy định hiện hành. Bà con nên tham khảo cơ quan có thẩm quyền. Đừng nghe truyền miệng. Có thể xem bài Luật Đất đai 2024 và quyền thừa kế.
- Nguồn nước và vốn: đây là hai yếu tố quyết định. Nên tính dòng tiền cho cả 5-7 năm chưa có thu. Tránh vay quá sức.
- Thị trường và quy hoạch: nên kiểm tra quy hoạch vùng. Tránh mua nhầm đất vướng quy hoạch. Kinh nghiệm này tôi có nhắc ở bài Giá đền bù đất nông nghiệp ở Cam Lâm 2026.
Hướng đi gắn với du lịch sinh thái
Điều tôi hào hứng nhất là định hướng cho giai đoạn 2025-2030. Vùng Va Ly, Suối Cốc và phụ cận hồ Cam Ranh sẽ làm nông nghiệp chất lượng cao. Hướng đi này gắn với du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng.
Là người yêu thiên nhiên, tôi tin cảnh quan nơi đây rất đẹp. Đồi cây trái đặc trưng hoàn toàn có thể thành điểm đến. Làm khéo thì bà con vừa bán nông sản, vừa có thêm thu từ du khách. Còn làm tới đâu thì tùy từng nơi. Nó tùy sự chung tay của cộng đồng và chính quyền. Ai quan tâm đầu tư đất Khánh Hòa có thể đọc bài Đầu tư bất động sản Khánh Hòa 2026.
Đôi lời của Sáu Bình
Câu chuyện chuyển đổi mục đích sử dụng đất ở Cam Hiệp không chỉ là chuyện cây sầu riêng. Nó cũng không chỉ là chuyện tiền bạc. Đó là chuyện những con người dám thay đổi trên mảnh đất khó của mình. Tôi trân trọng điều đó.
Nhưng tôi xin nhắc lại vài điều. Mỗi vùng đất một khác. Mỗi người một hoàn cảnh. Bà con nên tìm hiểu kỹ. Cần kiểm tra pháp lý và quy hoạch. Nên tham khảo người có kinh nghiệm tại địa phương. Hãy đối chiếu thông tin với cơ quan có thẩm quyền trước khi quyết định. Sáu Bình chỉ xin kể lại và chia sẻ góc nhìn. Quyết định sau cùng vẫn là ở bà con.
Các địa danh đã dùng trong bài (đều thuộc tỉnh Khánh Hòa): khu vực Cam Hiệp, huyện Cam Lâm, thôn Va Ly, thôn Suối Cốc, hồ Cam Ranh (Cam Ranh), Nha Trang.
