Nhiều bà con vùng gò đồi vẫn hay hỏi tôi một câu rất thật: đất trồng cây lâu năm bạc màu, nắng gió khắc nghiệt thì nên trồng cây gì cho đỡ rủi ro? Câu hỏi đó thật sự không dễ trả lời.
Vì vậy, hôm nay tôi xin kể lại một mô hình mà tôi được nghe kể ở Khánh Hòa: trồng tre lục trúc lấy măng. Đây không phải trải nghiệm của riêng tôi. Đó là câu chuyện của bà Lê Thị Lan Hương. Tuy nhiên, cách bà con nơi đó chọn cây và chọn hướng đi lại rất đáng để chúng ta cùng tham khảo.
Vì sao đất gò đồi miền Trung cần một hướng đi khác?
Qua quá trình quan sát thị trường, tôi thấy đất gò đồi miền Trung có hai cái khó lớn. Trước hết là nắng nóng kèm gió Lào. Sau đó là bão.
Cao su từng là lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình. Thế nhưng chỉ một trận bão lớn, cả vườn có thể gãy đổ trong một đêm. Bao nhiêu năm công chăm coi như tan theo gió.
Do đó, chuyện chọn cây cho đất trồng cây lâu năm không đơn thuần là bài toán năng suất. Đó còn là bài toán rủi ro thiên tai. Bà con nào đang tính chuyển đổi đất ruộng sang đất trồng cây lâu năm thì nên cân nhắc kỹ điểm này ngay từ đầu.
Tre lục trúc trên đất trồng cây lâu năm: câu chuyện ở Khánh Hòa
Từ vườn cao su gãy đổ đến bụi tre lục trúc
Câu chuyện bắt đầu tại thôn Cà Thêu, xã Khánh Nam. Gia đình bà Hương có 2 ha đất gò đồi trồng cao su. Bão về liên tục, cây đổ liên miên.
Sau đó, gia đình thử trồng trà hòe rồi đinh lăng. Tiếc là cả hai đều chưa đạt hiệu quả như mong đợi. Nói cách khác, đất vẫn chưa tìm đúng cây.
Đến năm 2022, sau một thời gian tìm hiểu, gia đình chọn giống tre lục trúc có nguồn gốc Đài Loan. Lý do khá dễ hiểu: thân tre dẻo dai, chịu được khí hậu khắc nghiệt, ít rủi ro. Bên cạnh đó, nhu cầu măng thực phẩm trên thị trường vẫn rất lớn.
Mở rộng từ 1,8 ha lên gần 29 ha
Ban đầu, vườn thực nghiệm chỉ rộng 1,8 ha. Kết quả khả quan nên mô hình mở rộng thêm 27 ha tại vùng gò đồi xã Khánh Thành.
Nhờ vậy, đây hiện là mô hình trồng tre lục trúc lấy măng lớn nhất tỉnh Khánh Hòa. Tôi cho rằng con số này nói lên sự bền bỉ nhiều hơn là sự may mắn.
Kỹ thuật canh tác tre lục trúc trên đất trồng cây lâu năm
Điểm khiến tôi chú ý nhất ở mô hình này là kỹ thuật. Cây dễ tính, nhưng người trồng thì không được dễ dãi.
Chăm sóc hằng ngày
- Mật độ và tỉa cành: mỗi bụi tre chỉ giữ lại khoảng 7 thân. Nhờ vậy, dinh dưỡng tập trung nuôi măng.
- Nguồn nước: vườn lắp hệ thống tưới tự động, giúp tre ra măng đều trong mùa nắng.
- Phân bón: chủ vườn dùng phân hữu cơ định kỳ và theo hướng sản xuất hữu cơ có chứng nhận.
- Sâu bệnh: loại cây này hầu như ít sâu bệnh. Do đó, chi phí chăm sóc giảm đáng kể so với nhiều cây lâu năm khác.
Thu hoạch măng đúng thời điểm
Mùa măng kéo dài từ tháng 3 đến tháng 9 hằng năm. Vào chính vụ, công việc thu hoạch phải làm mỗi ngày.
Ngoài ra, có một chi tiết kỹ thuật rất hay. Măng phải đào khi còn nằm dưới lớp đất. Khi đó, thân măng to, màu trắng, giòn và ngọt.
Ngược lại, nếu để măng nhô lên khỏi mặt đất, măng nhanh già, thân nhỏ và giảm chất lượng. Tôi từng nghe một anh làm vườn chia sẻ rằng chỉ chậm nửa ngày thôi, giá bán đã khác hẳn.
Hiệu quả kinh tế: những con số nên đọc kỹ
Dưới đây là các con số theo mô hình đã công bố. Bà con nên xem đây là thông tin tham khảo, không phải mức bảo đảm cho mọi vùng đất.
| Danh mục | Chi tiết |
|---|---|
| Doanh thu dự kiến | Khoảng 500 triệu đồng/ha (từ năm thứ tư) |
| Giá cây giống đầu tư | 120.000 đồng/cây (mua ban đầu tại Bắc Giang) |
| Măng tươi hút chân không | Khoảng 55.000 đồng/kg |
| Măng hấp | 80.000 – 100.000 đồng/kg |
| Cây giống bán ra | 75.000 – 80.000 đồng/cây (chiết cành) |
Bên cạnh nguồn thu từ măng, vườn tre 1,8 ha còn tạo việc làm thường xuyên cho 5 lao động. Thu nhập bình quân của công nhân đạt khoảng 9 – 10 triệu đồng mỗi tháng.
Tôi nghĩ đây mới là phần đáng quý. Một mô hình giữ được người ở lại quê thì giá trị của nó vượt xa con số doanh thu. Bà con muốn tham khảo thêm nhiều lựa chọn khác có thể đọc bài top cây trồng giá trị cao trên đất nông nghiệp.
Chế biến sau thu hoạch giúp giữ lại giá trị
Một điều tôi rất tâm đắc: mô hình không dừng ở bán măng tươi. Măng đưa vào xưởng sơ chế ngay trong ngày để giữ độ tươi. Công nhân loại bỏ phần già, chỉ giữ phần non.
Ngoài măng tươi và măng hấp, cơ sở còn làm thêm nhiều dòng sản phẩm:
- Măng khô.
- Măng chua.
- Măng ngâm tỏi ớt.
Nhờ chế biến, thời gian bảo quản dài hơn và kênh phân phối cũng rộng hơn. Hướng sản xuất hữu cơ giúp sản phẩm đáp ứng thị trường khó tính. Cách làm này khá giống tinh thần trong bài mô hình kinh tế tuần hoàn từ cây ổi ruby và bưởi da xanh mà tôi từng chia sẻ.
Góc nhìn bền vững và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu
Ông Trần Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Khuyến ngư tỉnh Khánh Hòa, có mấy nhận định đáng chú ý về mô hình này.
- Thích ứng thiên tai: thân tre dẻo, chịu gió bão tốt, hợp với vùng gò đồi hay hứng bão.
- Giữ đất: tán tre phủ kín mặt đất nên hạn chế xói mòn trên đất dốc.
- Tiềm năng nhân rộng: thu nhập cao gấp khoảng hai lần so với các giống tre lấy măng thông thường.
Với người yêu thiên nhiên như tôi, chi tiết tán tre giữ đất mới là điều đáng nói nhất. Đất giữ được thì đời sau còn cái mà làm. Đó cũng là tinh thần của nông nghiệp bền vững mà nhiều bà con đang theo đuổi.
Bà con muốn tra cứu thêm tài liệu kỹ thuật chính thống có thể tham khảo tại Trung tâm Khuyến nông Quốc gia.
Nên kiểm tra gì trước khi xuống giống trên đất trồng cây lâu năm?
Tôi không dám khuyên ai nên trồng hay không nên trồng. Tuy nhiên, qua những gì quan sát được, có vài điểm bà con nên tìm hiểu kỹ trước.
- Pháp lý thửa đất: nên kiểm tra mục đích sử dụng đất, quy hoạch và thời hạn sử dụng. Hãy đối chiếu thông tin với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.
- Nguồn nước: tre cần nước đều trong mùa nắng, vì vậy cần khảo sát nguồn nước trước khi trồng.
- Đầu ra: nên khảo sát thương lái, bếp ăn, cửa hàng thực phẩm trong vùng trước khi mở rộng diện tích.
- Vốn và thời gian: mô hình cho doanh thu rõ rệt từ năm thứ tư, do đó cần chuẩn bị dòng tiền cho giai đoạn đầu.
- Công trình phụ trợ: nếu định dựng nhà kho hay xưởng sơ chế, bà con nên xem trước quy định về xây dựng trên đất nông nghiệp.
Mỗi vùng đất một khác. Tùy từng trường hợp, kết quả có thể chênh lệch nhiều. Bà con nên tham khảo cán bộ khuyến nông địa phương trước khi quyết định.
Vài lời gửi bà con
Tôi hay nói với khách của mình rằng đất không phụ người. Nhưng đất cũng không chiều người nóng vội. Một mô hình tử tế thường cần vài năm mới thấy rõ hình hài.
Câu chuyện tre lục trúc ở Khánh Hòa cho thấy một điều giản dị. Khi chọn đúng cây hợp với thổ nhưỡng, đất trồng cây lâu năm vốn bị coi là kém hiệu quả vẫn có thể đổi khác. Vấn đề nằm ở sự kiên trì và cách làm bài bản.
Nếu bà con đang tìm mảnh đất phù hợp để bắt đầu, có thể đọc thêm kinh nghiệm trong bài đầu tư đất vườn. Chúc bà con chọn được nơi hợp lòng mình.
Câu hỏi thường gặp về tre lục trúc và đất trồng cây lâu năm
Tre lục trúc trồng bao lâu thì cho măng?
Theo mô hình ở Khánh Hòa, cây bắt đầu cho thu hoạch sớm và đạt doanh thu rõ rệt từ năm thứ tư. Tuy nhiên, thời gian thực tế còn tùy thổ nhưỡng và cách chăm sóc.
Trồng tre lấy măng có phải chuyển mục đích sử dụng đất không?
Điều này tùy từng trường hợp và tùy loại đất đang có. Bà con nên mang giấy tờ thửa đất tới cơ quan quản lý đất đai địa phương để đối chiếu cho chắc.
Đất trồng cây lâu năm bạc màu có trồng tre lục trúc được không?
Nhiều người khi đi xem đất thường lo chuyện đất xấu. Thực tế, tre lục trúc chịu hạn khá tốt. Dù vậy, đất vẫn cần cải tạo bằng phân hữu cơ và cần bảo đảm nguồn nước tưới.