NÔNG NGHIỆP TUẦN HOÀN TRÊN ĐẤT NÔNG NGHIỆP: KHÁI NIỆM, LỢI ÍCH VÀ 3 MÔ HÌNH DỄ ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM

Nông nghiệp tuần hoàn trên đất nông nghiệp giúp giảm chi phí đầu vào, cải tạo đất và thích ứng biến đổi khí hậu. Bài viết phân tích khái niệm, lợi ích thực tế và 3 mô hình đang áp dụng tại Việt Nam, kèm hướng dẫn bắt đầu an toàn cho người mới.

Nông nghiệp tuần hoàn là gì và vì sao đất nông nghiệp cần mô hình này?

Nông nghiệp tuần hoàn là mô hình sản xuất khép kín, trong đó phụ phẩm được tái sử dụng thay vì thải bỏ. Vì vậy, mô hình này giúp hệ sinh thái trên đất vận hành theo vòng tròn thay vì đường thẳng.

Nếu cách làm truyền thống là sản xuất rồi thải bỏ, thì tuần hoàn là tái tạo và tái sử dụng. Do đó, mỗi phụ phẩm đều trở thành đầu vào của chu kỳ mới.

Cụ thể, phân chuồng có thể ủ thành phân hữu cơ. Ngoài ra, nước thải ao cá có thể tưới cây sau xử lý. Bên cạnh đó, vỏ trấu hay bã mía có thể làm nhiên liệu sinh học.

Hiện nay, biến đổi khí hậu và mục tiêu giảm phát thải ròng về 0 đến năm 2050 khiến ngành nông nghiệp phải chuyển đổi. Vì vậy, nhiều địa phương đang khuyến khích áp dụng mô hình này trên đất nông nghiệp.

Ví dụ nhỏ để hình dung vòng tuần hoàn

Giả sử một hộ trồng mía tạo ra nhiều phụ phẩm sau thu hoạch. Tuy nhiên, nếu bỏ đi sẽ tốn chi phí xử lý.

Nếu được ủ đúng kỹ thuật, bã mía trở thành phân hữu cơ. Do đó, vụ sau giảm nhu cầu phân hóa học.

Hoặc trong chăn nuôi bò, phân thải ra có thể đưa vào hệ thống biogas. Vì vậy, hộ chăn nuôi có thêm khí đốt và bã hữu cơ để bón cỏ.

Nhìn đơn giản, nhưng chi phí đầu vào thay đổi rõ rệt. Bên cạnh đó, môi trường xung quanh cũng sạch hơn.

Lợi ích cốt lõi khi làm tuần hoàn trên đất nông nghiệp

Trước hết, lợi ích môi trường rất rõ ràng. Vì vậy, mô hình giúp giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế ô nhiễm nước.

Theo nhiều tổng hợp nghiên cứu quốc tế, mô hình tuần hoàn có thể giảm phát thải 30–50% tùy điều kiện sản xuất. Tuy nhiên, mức độ hiệu quả phụ thuộc vào kỹ thuật vận hành.

Về kinh tế, tiết kiệm chi phí đầu vào là lợi ích dễ thấy nhất. Cụ thể, người sản xuất có thể giảm chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật khi tận dụng phụ phẩm.

Bên cạnh đó, đất được bổ sung hữu cơ nên cải thiện cấu trúc. Vì vậy, hệ vi sinh phát triển tốt hơn và cây khỏe hơn.

Khi đất khỏe, rủi ro mất mùa giảm. Do đó, sản xuất trên đất nông nghiệp trở nên ổn định hơn trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Điều kiện thành công và thách thức thường gặp

Tuy nhiên, mô hình tuần hoàn không tự thành công nếu thiếu chuẩn bị. Vì vậy, cần nhìn thẳng vào thách thức.

Thách thức đầu tiên là chi phí đầu tư ban đầu. Cụ thể, hệ thống ủ phân hoặc biogas đều cần vốn.

Thách thức thứ hai là thiếu kiến thức vận hành. Do đó, ủ sai kỹ thuật có thể gây hỏng mẻ hoặc ô nhiễm.

Ngoài ra, đầu ra sản phẩm cần được định vị rõ ràng. Vì vậy, nếu sản phẩm làm ra vẫn bán như hàng thông thường, lợi thế giá trị gia tăng sẽ không phát huy.

Bên cạnh đó, nhân lực nông nghiệp ngày càng khan hiếm. Do đó, công nghệ quản lý và cơ giới hóa trở thành yếu tố then chốt.