Sáu làm bất động sản nhiều năm rồi. Sáu gặp không ít gia đình anh em ruột thịt đưa nhau ra tòa. Lý do chỉ vì mấy công đất cha mẹ để lại. Nhìn cảnh đó, Sáu thấy xót lắm. Bởi vậy, hôm nay Sáu chia sẻ thật lòng về chuyện thừa kế đất nông nghiệp trong gia đình. Sáu mong bạn hiểu luật để giữ được cả tài sản lẫn tình thân.
Thừa kế đất nông nghiệp không chỉ là chuyện chuyển giao tài sản. Với Sáu, đó còn là chuyện ứng xử “thấu tình đạt lý”. Nắm rõ quy định ngay từ đầu sẽ giúp bạn tránh tranh chấp về sau.
Điều kiện để lại thừa kế đất nông nghiệp là gì?
Trước tiên, bạn cần biết một điều căn bản. Không phải cứ có đất là để lại thừa kế được. Theo Luật Đất đai, quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở là tài sản hợp pháp. Vì thế, chúng được phép để lại thừa kế. Cụ thể, Điều 167 và Điều 168 Luật Đất đai quy định rõ điều này.
Tuy nhiên, muốn để lại thừa kế đất nông nghiệp hợp pháp, bạn phải đáp ứng điều kiện sau:
- Người sử dụng đất phải có Giấy chứng nhận (Sổ đỏ). Hoặc đủ điều kiện được cấp Sổ đỏ theo quy định.
- Nếu đất đang dùng hợp pháp nhưng chưa có sổ, chủ đất nên làm thủ tục cấp sổ ngay khi còn sống.
Sáu nói thật lòng. Để con cháu tự đi chứng minh điều kiện cấp sổ sau khi người có đất đã mất là chuyện rất khó. Thủ tục vừa phiền toái, vừa mất thời gian. Do đó, bạn hãy chủ động lo giấy tờ trước. Đừng để con cháu khổ về sau.
Ngoài ra, các văn bản thừa kế đều phải được công chứng hoặc chứng thực. Ví dụ như văn bản khai nhận di sản hay văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Bạn có thể làm tại văn phòng công chứng. Với vùng sâu vùng xa, bạn làm tại Ủy ban nhân dân cấp xã.
Thời điểm mở thừa kế và thời hiệu chia di sản
Đây là phần rất nhiều người hiểu sai. Vì vậy, Sáu muốn nói kỹ với bạn.
Thời điểm mở thừa kế
Theo Điều 611 Bộ luật Dân sự, thừa kế chỉ phát sinh khi người có tài sản qua đời. Nói cách khác, di chúc chỉ có giá trị pháp lý khi người lập đã mất.
Ngược lại, tặng cho thì khác. Việc tặng cho được thực hiện khi người có tài sản còn sống. Nó có hiệu lực ngay sau khi ký hợp đồng và đăng bộ sang tên. Vì vậy, bạn cần phân biệt rõ hai hình thức này. Nhờ đó, bạn chọn cho đúng.
Thời hiệu yêu cầu chia di sản
Luật cũng quy định thời hạn cụ thể để yêu cầu chia di sản. Cụ thể như sau:
- Bất động sản (nhà, đất nông nghiệp…): 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
- Động sản (vàng, bạc, đồ cổ…): 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
Điều này được nêu tại Điều 623 Bộ luật Dân sự. Đáng lưu ý, khi hết thời hạn trên, di sản sẽ thuộc về người đang quản lý. Lúc đó, những người thừa kế khác không còn quyền khởi kiện đòi chia. Vì thế, bạn đừng để “cha chung không ai khóc” rồi mất quyền lợi.
Chia thừa kế đất nông nghiệp theo pháp luật khi không có di chúc
Vậy nếu cha mẹ mất mà không để lại di chúc thì sao? Khi đó, việc chia thừa kế đất nông nghiệp sẽ áp dụng theo pháp luật. Căn cứ ở đây là Điều 650 Bộ luật Dân sự.
Trường hợp này áp dụng khi không có di chúc. Hoặc di chúc không hợp pháp. Hoặc người thừa kế theo di chúc mất trước hay cùng lúc với người lập. Ngoài ra, còn có trường hợp người được chỉ định từ chối nhận di sản.
Các hàng thừa kế theo pháp luật
Theo Điều 651, di sản được chia lần lượt theo ba hàng thừa kế:
- Hàng thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người mất.
- Hàng thứ hai: ông bà nội/ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột (mà người mất là ông bà nội/ngoại).
- Hàng thứ ba: cụ nội/ngoại, bác/chú/cậu/cô/dì ruột, cháu ruột, chắt ruột.
Nguyên tắc phân chia bạn cần nhớ
Sáu tóm gọn lại vài nguyên tắc quan trọng để bạn dễ nhớ:
- Bình đẳng: những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần bằng nhau.
- Thứ tự ưu tiên: hàng sau chỉ được hưởng nếu hàng trước không còn ai.
- Quyền của con cái: luật không phân biệt con trai hay con gái. Con trong hay ngoài giá thú cũng vậy. Con ngoài giá thú nếu chứng minh được huyết thống vẫn hưởng ngang bằng.
- Thừa kế kế vị: nếu con của người để lại di sản mất trước hoặc cùng lúc, thì cháu được hưởng phần của cha mẹ mình.
Điểm này Sáu tâm đắc nhất. Bởi lẽ, pháp luật đối xử công bằng với mọi người con. Ai cũng có phần. Không ai bị bỏ lại.
Những tình huống thực tế và rủi ro pháp lý thường gặp
Qua thực tế, Sáu thấy có mấy vấn đề lặp đi lặp lại. Bạn nên biết trước để phòng tránh.
Chuyện di chúc
Di chúc có thể là di chúc miệng hoặc bằng văn bản. Bạn hoàn toàn có thể tự viết tay và ký tên. Bạn không bắt buộc phải ra công chứng. Điều kiện là nội dung và hình thức không trái pháp luật.
Tuy nhiên, có một lưu ý cực kỳ quan trọng. Người thừa kế không được ký tên vào di chúc với vai trò người làm chứng. Nếu ký, di chúc dễ bị vô hiệu.
Các tranh chấp hay xảy ra
Sáu liệt kê vài trường hợp bạn nên cẩn thận:
- Đứng tên đại diện: nhiều nhà để một người con đứng tên sổ đỏ “đại diện” cho các đồng thừa kế. Khi người này mất hoặc muốn chiếm đoạt, các thành viên khác phải làm thủ tục phân chia theo đúng hàng thừa kế.
- Sổ đỏ cấp sai: nếu sổ được cấp sai đối tượng hoặc sai diện tích, cơ quan nhà nước có thể thu hồi. Tòa án cũng có thể tuyên hủy khi giải quyết tranh chấp.
- Đất khai hoang: làm sổ cho đất khai hoang lâu năm mà không có giấy tờ khá khó. Việc này phụ thuộc vào xác nhận của chính quyền địa phương về nguồn gốc đất.
Lời khuyên chân thành từ Sáu
Cuối cùng, Sáu muốn gửi bạn vài lời từ đáy lòng. Đây là điều Sáu rút ra sau nhiều năm chứng kiến chuyện thừa kế đất nông nghiệp trong các gia đình.
Thứ nhất, hãy chủ động về pháp lý. Cha mẹ nên hoàn tất việc cấp sổ đỏ khi còn sống và còn minh mẫn. Nhờ vậy, việc chuyển giao cho con cháu sẽ thuận lợi.
Thứ hai, hãy chọn đúng hình thức chuyển giao. Nếu muốn con nhận tài sản ngay, bạn nên dùng hợp đồng tặng cho. Còn nếu muốn giữ tài sản đến cuối đời, bạn nên lập di chúc hợp pháp.
Thứ ba, về thuế và lệ phí. Thừa kế hoặc tặng cho bất động sản giữa người trong gia đình thường được miễn thuế. Ví dụ như cha mẹ – con cái, vợ – chồng, anh chị em ruột. Họ cũng được miễn lệ phí trước bạ.
Thứ tư, hãy ưu tiên hòa giải. Bạn nên chọn văn bản thỏa thuận phân chia di sản có công chứng. Nhờ vậy, mọi thứ được minh bạch. Anh em cũng tránh được cảnh tranh giành và kiện tụng.
Bạn có thể tham khảo thêm quy định gốc tại Cổng thông tin văn bản pháp luật.
Kết luận
Tóm lại, hiểu đúng luật thừa kế đất nông nghiệp giúp bạn được hai điều. Một là bảo vệ tài sản. Hai là giữ được tình cảm gia đình. Đất đai rồi ai cũng để lại cho con cháu. Nhưng cách để lại mới là điều quyết định.
Nếu bạn thấy bài viết hữu ích, hãy ghé thăm thêm các bài chia sẻ khác của Sáu trên trang Blog. Sáu luôn mong mỗi người sống thấu tình đạt lý. Để đất là phúc, chứ không phải là họa cho con cháu.