Bà con mình ơi, Sáu Bình lại ngồi đây kể chuyện làm ăn với bà con nè. Bữa nay Sáu muốn nói về một loại cây mà nhiều người vùng cao đang gọi vui là cây “vàng lỏng”. Đó chính là cây Sở. Nghe cái tên thì lạ, nhưng với bà con trồng trọt trên đất nông nghiệp vùng núi phía Bắc thì cây này quen lắm rồi.
Chuyện là vầy. Đất nông nghiệp ở vùng cao thường dốc, bạc màu, trồng lúa trồng bắp thì cực mà thu chẳng bao nhiêu. Vậy mà cây Sở lại sống khỏe re trên chính mảnh đất khó nhằn đó. Không những sống khỏe, nó còn cho hạt ép ra thứ dầu bán được giá cao. Sáu thấy đây là hướng đi đáng để bà con mình suy nghĩ nghiêm túc.
Cây Sở là cây gì mà bà con gọi là “vàng lỏng”?
Cây Sở thuộc họ Chè, bà con mình trồng trên đất nông nghiệp đồi dốc từ hồi những năm 1960 lận. Hồi đó trồng chủ yếu để phủ xanh đất trống đồi trọc, giữ đất giữ rừng. Ai dè bây giờ nó lại thành cây làm giàu.
Cái hay của cây Sở là nó chịu khổ giỏi. Bà con nghe Sáu kể mấy điểm mạnh của nó nè:
- Thích nghi cực tốt: Cây sống được trên núi đá vôi khô cằn, đất dốc bạc màu, chỗ nào canh tác khó khăn nó cũng bám được.
- Ít tốn tiền chăm: Cây gần như không bị sâu bệnh, không cần phân hóa học hay thuốc trừ sâu. Bà con chỉ cần làm cỏ định kỳ là xong.
- Giữ đất giữ rừng: Trồng Sở là vừa có thu nhập, vừa bảo vệ được hệ sinh thái rừng. Một công đôi việc.
- Thu hoạch gọn: Quả Sở thường chín rộ vào khoảng tháng 10 hằng năm, bà con canh mà hái.
Nói thiệt với bà con, kiếm được loại cây vừa dễ trồng vừa cho giá trị cao trên đất nông nghiệp vùng cao là không dễ đâu. Cây Sở làm được cả hai.
Dầu Sở quý cỡ nào mà bán tới 400.000 đồng một lít?
Phần đáng tiền nhất của cây Sở nằm ở cái hạt. Hạt Sở đem ép lạnh ra dầu, mà dầu này thuộc hàng cao cấp chớ không phải dầu ăn thường đâu bà con.
Trong dầu Sở có mấy loại axit béo không bão hòa như Omega 3, 6, 9, chất lượng ngang ngửa nhiều loại dầu thực vật xịn trên thế giới. Hồi trước dầu Sở hay bị chê là nặng mùi, nhưng giờ nhờ công nghệ ép và tinh chế hiện đại, mùi vị dễ chịu hơn nhiều, ăn ngon mà xuất khẩu cũng được.
Còn về giá thì bà con nghe cho vui: dầu Sở thành phẩm bán khoảng 400.000 đồng một lít. Cao hơn hẳn dầu ăn thường ngoài chợ. Mà thị trường nước ngoài họ khoái mấy loại dầu thực vật tự nhiên, ít xử lý hóa chất như vầy lắm, nên tiềm năng xuất khẩu còn rộng đường.
Trồng cây Sở trên đất nông nghiệp lời được bao nhiêu?
Đây mới là phần bà con quan tâm nhất đúng không. Sáu gom lại mấy con số cho bà con dễ hình dung nè:
- Sản lượng quả khô: khoảng 2 – 3 tấn mỗi hecta mỗi năm.
- Lời ròng khi bán thô: chừng 30 – 50 triệu đồng mỗi hecta mỗi năm.
- Giá cây giống: khoảng 6.000 đồng một cây.
- Giá dầu thành phẩm: khoảng 400.000 đồng một lít.
Bà con để ý nghen, mấy con số trên là khi bán thô, chưa chế biến gì hết mà đã có vài chục triệu một hecta rồi. Còn nếu đầu tư ép dầu, chế biến sâu thì giá trị đội lên cao hơn nhiều.
Sáu kể bà con nghe một trường hợp thiệt. Ông Hoàng Quang Trung ở Lộc Bình, Lạng Sơn, mỗi năm ổng bán ra chừng 70.000 cây giống. Cộng thêm 4.000 gốc Sở trồng trên đất đồi, mô hình này mang về cho ổng trên 200 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí. Bà con thấy chưa, đất đồi tưởng bỏ đi mà làm đúng cách là ra tiền.
Làm cây Sở trên đất nông nghiệp còn vướng cái gì không?
Nói cho công bằng, cây Sở tiềm năng lớn nhưng cũng còn vài cái khó. Sáu không giấu bà con:
Chế biến sâu còn yếu. Phần lớn sản phẩm hiện giờ vẫn xuất thô ra nước ngoài. Trong nước mình chưa có nhiều cơ sở chế biến sâu, nên phần lời ngon nhất bị chảy ra ngoài mất.
Cần đầu tư công nghệ. Muốn ăn lời nhiều hơn thì phải đầu tư máy khử mùi, tinh chế cho đàng hoàng, nâng chất lượng dầu lên rồi xây thương hiệu dầu Sở đặc sản Việt Nam. Việc này cần vốn và cần liên kết bà con lại với nhau.
Bà con nào muốn tìm hiểu thêm về cách tận dụng các loại đất nông nghiệp để làm kinh tế thì cứ ghé chỗ Sáu, mình bàn tiếp. Còn thông tin về kỹ thuật lâm nghiệp bền vững, bà con có thể tham khảo thêm ở tổ chức FAO cho chắc ăn.
Sáu Bình gửi đôi lời cuối
Cây Sở không chỉ giúp giữ đất, giữ rừng mà còn là cây làm giàu bền vững cho bà con miền núi phía Bắc. Muốn khai thác hết cái giá trị “vàng lỏng” này, mình phải chuyển từ bán thô qua chế biến sâu, rồi mở rộng làm cây giống chất lượng cao.
Đất nông nghiệp vùng cao mà biết chọn đúng cây, làm đúng cách thì không nghèo được đâu bà con. Sáu tin vậy đó. Bà con thấy hợp lý thì thử tìm hiểu, có gì cứ nhắn Sáu Bình một tiếng nghen!