Mấy năm nay, nhắc tới đất nông nghiệp Khánh Sơn là bà con nghĩ ngay tới sầu riêng. Nhưng hơn mười năm trước thì khác hẳn. Phần lớn diện tích ấy vẫn là keo, là bắp, là mía tím. Vùng đồi khô cằn này đã đổi thay ra sao? Bà con tính mua đất vườn trên đó thì nên nhìn vào đâu? Bài này tôi chia sẻ vài góc nhìn.
Đất nông nghiệp Khánh Sơn khác gì đất vườn dưới đồng bằng?
Khánh Sơn là vùng miền núi phía tây nam tỉnh Khánh Hòa. Địa hình chủ yếu là đồi dốc. Độ cao ở đây lớn hơn hẳn khu vực Cam Ranh hay Diên Khánh. Vì vậy, biên độ nhiệt ngày đêm khá rộng.
Qua quá trình quan sát thị trường, tôi thấy nhà vườn hay nhắc tới điểm này. Họ cho rằng nó ảnh hưởng tới chất lượng cơm sầu riêng. Tuy nhiên, địa hình đó cũng tạo ra cái khó riêng. Nước tưới không tự chảy tới nơi. Xe vận chuyển đi lại vất vả. Đất đồi lại lẫn nhiều đá sỏi.
Nói cách khác, đất ở đây không phải loại “cắm cây xuống là lên”. Nhiều bà con quen với đất phù sa ven vườn xoài cổ thụ vùng Cam Lâm. Khi lên đây xem đất, họ thường khá bất ngờ.
Chuyện bà con chặt keo, bỏ mía tím để trồng sầu riêng
Tôi từng nghe một anh làm vườn lâu năm ở Khánh Hòa kể lại. Hồi đó cả vùng trồng keo, trồng bắp, trồng chuối. Cây keo phải đợi 5-7 năm mới bán được. Bán xong trừ chi phí thì cũng chẳng còn bao nhiêu. Mía tím thì được giá thất thường.
Rồi vài hộ đầu tiên chuyển sang sầu riêng Thái, giống Monthong. Khi vườn có trái, bà con xung quanh mới nhìn theo. Đặc biệt là bà con dân tộc Raglai. Đây là nhóm cư dân bản địa của vùng núi Khánh Sơn.
Vốn ban đầu để làm đất nông nghiệp Khánh Sơn lấy ở đâu?
Đây là câu hỏi thực tế nhất. Có khách hàng kể với tôi về cách bà con khởi đầu. Nhiều hộ vay ngân hàng chỉ vài chục triệu tới hơn trăm triệu đồng. Số tiền ấy dùng để mua cây giống và mua phân. Quan trọng nhất là lắp hệ thống tưới.
Ngoài ra, địa phương cũng có chương trình hỗ trợ vốn vay ưu đãi và tập huấn kỹ thuật. Bà con quan tâm thì nên hỏi trực tiếp UBND xã hoặc hội nông dân. Điều kiện và hạn mức mỗi thời điểm mỗi khác.
Cách trồng “gối đầu” của bà con ít vốn
Không phải ai cũng đủ tiền phủ kín một hecta ngay từ đầu. Vì vậy, nhiều hộ chọn cách trồng cuốn chiếu. Mỗi năm họ chỉ xuống vài chục gốc.
Cách này có hai cái lợi. Thứ nhất, tiền đầu tư chia nhỏ nên đỡ áp lực trả nợ. Thứ hai, số cây ít thì chăm kỹ được. Nhờ vậy tỷ lệ cây sống cao hơn. Đây cũng là tư duy tôi hay trao đổi trong bài phân bổ vốn giữa tiêu sản và tài sản.
Chăm sầu riêng trên đất nông nghiệp Khánh Sơn như nuôi con mọn
Nhiều người đi xem đất vườn chỉ nhìn cây và nhìn giá. Ít ai hỏi kỹ về công chăm. Thế nhưng, đây mới là phần quyết định.
Kéo nước vượt đồi dốc
Trên đất đồi, nước không tự tới gốc cây. Bà con phải dẫn nước từ suối hoặc hồ chứa. Đường ống nhựa có khi dài hàng nghìn mét. Nhiều vườn còn phải bơm nhiều cấp mới lên tới đỉnh.
Chi phí này thường bị bỏ sót khi tính bài toán mua đất. Bà con nên đi xem đất vào mùa khô. Hỏi rõ nguồn nước tưới lấy từ đâu. Hỏi thêm mùa hạn có đủ nước không.
Bón phân theo sức tải của cây
Tôi từng nghe một anh kỹ sư nông nghiệp chia sẻ về chuyện bón phân. Anh nói phải “đo ni đóng giày” cho từng cây. Có vườn duy trì lịch bón khoảng 10 ngày một lần. Nhưng lượng phân thì điều chỉnh theo số trái trên cây.
Nếu cây ít trái mà bón dư đạm, trái dễ biến dạng và nứt gai. Lúc đó thương lái từ chối mua. Hoặc họ mua với giá thấp hơn hẳn. Ngược lại, giai đoạn ra hoa cần kiểm soát độ ẩm thật kỹ. Nếu không, tỷ lệ rụng trái non sẽ tăng lên.
Bức tranh chung của vùng đất nông nghiệp Khánh Sơn hiện nay
Theo số liệu được công bố, tổng diện tích sầu riêng vùng Khánh Sơn khoảng 1.345 ha. Trong đó hơn 997 ha đang cho thu hoạch. Sản lượng dự kiến năm 2026 gần 18.000 tấn. Năng suất bình quân khoảng 15-20 tấn mỗi hecta.
Về giá, thương lái thu mua tại vườn khoảng 41.000 – 50.000 đồng/kg. Mức này tùy thời điểm và tùy loại. Những gốc lâu năm khoảng 8 tuổi có thể cho 35-50 trái. Cá biệt có cây đạt tới 70 trái.
Song song đó, địa phương đang xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn VietGAP. Mã số vùng trồng cũng đang được hoàn thiện để xuất khẩu chính ngạch. Theo tôi quan sát, phần việc này càng ngày càng quan trọng.
Rủi ro khi mua đất nông nghiệp Khánh Sơn bà con nên cân nhắc
Con số đẹp thì ai nhìn cũng thích. Nhưng làm nghề này lâu, tôi thấy phần rủi ro mới cần nói kỹ.
Thứ nhất, áp lực cạnh tranh quốc tế. Nửa đầu năm 2026, sầu riêng Thái Lan xuất sang Trung Quốc đạt khoảng 3,79 tỷ USD. Cùng kỳ, Việt Nam ở mức khoảng 846 triệu USD. Chất lượng hàng loại A tạo ra khoảng cách đó.
Thứ hai, câu chuyện mã số vùng trồng. Một số địa phương khác đã có trường hợp bị thu hồi mã số. Nguyên nhân là doanh nghiệp liên kết dừng thu mua. Điều đó cho thấy chuỗi liên kết chưa thật sự bền.
Thứ ba, biến động giá. Bảy tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng cả nước đạt khoảng 1,8 tỷ USD. Dù vậy, giá bán lẻ trong nước vẫn có xu hướng giảm. Khi diện tích mở rộng nhanh thì giá khó giữ nguyên.
Thứ tư, pháp lý thửa đất. Đất đồi vùng núi thường có lịch sử sử dụng phức tạp. Bà con cần kiểm tra loại đất trên sổ và ranh giới thực tế. Cần xem thêm tình trạng quy hoạch và tranh chấp. Tôi đã liệt kê các nhóm rủi ro trong bài 5 nhóm đất nông nghiệp rủi ro cần tránh. Bà con nên đối chiếu thông tin với cơ quan có thẩm quyền.
Vài câu hỏi bà con hay nhắn hỏi tôi
Mua đất nông nghiệp Khánh Sơn bây giờ còn kịp không?
Tùy từng trường hợp. Có người xác định làm nông thật và có người ở tại chỗ chăm vườn. Câu chuyện của họ khác hẳn người mua để đó chờ tăng giá. Sầu riêng cần người chăm, không phải trồng rồi bỏ đó.
Đất nông nghiệp Khánh Sơn còn trồng được cây gì khác?
Vùng núi Khánh Hòa còn nhiều hướng khác. Bà con có thể tham khảo mô hình cây dược liệu như đinh lăng. Hoặc xem hướng làm farmstay kết hợp vườn nếu đường sá thuận tiện.
Nên xem thêm vùng nào để so sánh?
Trước khi quyết, bà con nên đi vài vùng để đối chiếu. Ví dụ vườn sầu riêng ở Cẩm Mỹ, Đồng Nai có điều kiện khác hẳn. So sánh xong thì mình mới biết mình hợp vùng nào.
Có nên vay ngân hàng để làm vườn không?
Đây là quyết định tài chính cá nhân. Tôi không thể trả lời thay bà con. Điều tôi hay khuyên là tính trước dòng tiền 3-4 năm đầu. Giai đoạn đó cây chưa cho trái mà vẫn phải chi phân, chi nước, chi công. Bà con nên tham khảo ý kiến người có chuyên môn tài chính trước khi ký vay.
Đôi lời gửi bà con
Câu chuyện ở Khánh Sơn, với tôi, không nằm ở con số tiền tỷ. Nó nằm ở chỗ bà con dám nhổ bỏ cái quen thuộc. Rồi họ kiên trì chăm vườn suốt mấy năm chưa thấy đồng nào.
Đất không tự sinh ra tiền. Đất nông nghiệp Khánh Sơn chỉ trả công cho người hiểu nó. Bà con nào tính lên vùng đồi Khánh Hòa mua vườn thì nên đi xem thật kỹ. Hỏi thật nhiều. Và kiểm tra pháp lý cho chắc trước khi xuống tiền.
Bà con muốn xem thêm tư liệu báo chí về vùng này thì có thể đọc bài trên Báo Khánh Hòa hoặc Dân Việt. Muốn tìm hiểu thêm về quy hoạch vùng, bà con đọc tiếp bài quy hoạch đất đai Cam Lâm, Khánh Hòa.
Địa danh đã nhắc tới trong bài
- Khánh Sơn, vùng miền núi phía tây nam tỉnh Khánh Hòa
- Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa
- Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa
- Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa
- Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai (nhắc để so sánh)
Bài viết mang tính chia sẻ kiến thức và góc nhìn cá nhân. Đây không phải tư vấn pháp lý, tài chính hay đầu tư. Bà con nên đối chiếu thông tin với cơ quan có thẩm quyền trước khi quyết định.