Mấy năm nay, tôi đi lại nhiều ở vùng đất Khánh Hòa. Tôi để ý một câu chuyện đang thay đổi cách bà con canh tác. Nhiều mảnh đất cằn trước kia trồng mì, trồng mía. Thu nhập bấp bênh lắm. Nay bà con chuyển sang trồng cây đinh lăng và các loại dược liệu quý. Qua quan sát thị trường, tôi thấy đây không chỉ là chuyện đổi cây trồng. Đó là một hướng đi kinh tế xanh. Nó gắn với thiên nhiên và sức khỏe cộng đồng. Bài viết này tôi xin chia sẻ vài góc nhìn cá nhân. Bà con nào quan tâm có thể tìm hiểu thêm.
Vì sao vùng dược liệu Khánh Hòa đang được chú ý
Có một anh làm nông ở Ninh Hòa từng chia sẻ với tôi. Đất nhà anh trước đây trồng bắp, trồng mì. Giá cả cứ lên xuống thất thường. Đến khi nghe nói tới mô hình trồng dược liệu, anh mới tìm hiểu. Rồi anh chuyển đổi dần. Câu chuyện của anh không phải là cá biệt. Qua quan sát, tôi thấy xu hướng này đang lan rộng. Nhiều xã trong tỉnh đang chuyển từ cây hiệu quả thấp sang chuyên canh dược liệu.
Khánh Hòa có lợi thế về khí hậu và thổ nhưỡng. Tôi được nghe một số chuyên gia nông nghiệp kể lại. Điều kiện đất đai và thời tiết ở đây khá phù hợp với cây đinh lăng và cây xáo tam phân. Tất nhiên, đây chỉ là nhận định chung. Bà con muốn làm thật thì nên tham khảo cơ quan nông nghiệp địa phương. Cũng nên hỏi những người đã trồng thực tế trước khi quyết định.
Cây đinh lăng: loại dược liệu gần gũi mà giá trị
Nói tới đinh lăng thì bà con mình ai cũng thấy quen. Trước giờ nhiều nhà vẫn trồng vài bụi trước sân. Người ta hái làm rau, làm thuốc. Nhưng khi trồng theo hướng chuyên canh thì câu chuyện lại khác. Ở khu vực Ninh Sơn, bà con đã hình thành vùng trồng khá tập trung.
Qua tìm hiểu, tôi thấy cây đinh lăng có mấy điểm mà bà con thường quan tâm:
- Thời gian canh tác: Sau khoảng 2-3 năm trồng là có thể thu hoạch rễ và lá. Cây cho thu hái rải rác quanh năm.
- Hiệu quả kinh tế: Nhiều người kể thu nhập từ đinh lăng khá hơn cây bắp, cây mì. Nhờ vậy họ có thêm vốn để tái đầu tư. Dĩ nhiên con số còn tùy từng vùng, tùy cách chăm sóc. Bà con cần kiểm tra thực tế, đừng vội tin lời hứa hẹn nào.
- Giá trị y học: Theo y học cổ truyền, đinh lăng được xem là vị thuốc bồi bổ. Nó giúp tăng cường sức đề kháng. Còn tác dụng cụ thể thế nào thì nên tham khảo người có chuyên môn.
Chuyện chuyển đổi đất trồng để có giá trị cao hơn không chỉ có ở dược liệu. Bà con quan tâm hướng đi cây lâu năm có thể tham khảo thêm bài chuyển đổi mục đích sử dụng đất trồng sầu riêng ở Cam Hiệp, Khánh Hòa.
Cây xáo tam phân: loại cây quý gắn với vùng Hòn Hèo
Nếu đinh lăng gần gũi và dễ trồng, thì xáo tam phân lại là chuyện khác. Đây là loại cây dược liệu quý. Nó gắn liền với vùng Hòn Hèo của Khánh Hòa. Có một khách hàng của tôi ở Ninh Hòa từng kể. Hồi loại cây này nổi tiếng, nhiều người kéo nhau đi tìm trong rừng. Cây gần như cạn kiệt.
Xáo tam phân sinh trưởng chậm, sản lượng thấp. Vì vậy phải nghiên cứu kỹ về bảo tồn và ươm giống. Cũng chính vì khan hiếm và chứa nhiều hoạt chất quý mà cây này có giá trị cao. Theo y học cổ truyền, người ta hay nhắc tới công dụng hỗ trợ gan, mật và thanh nhiệt. Nhưng đây là thông tin dân gian. Bà con nên đối chiếu với ý kiến chuyên môn.
Bà con muốn tìm hiểu sâu hơn có thể xem hai bài tôi viết riêng. Một bài về xáo tam phân Hòn Hèo và hành trình hồi sinh cây dược liệu quý. Và một bài về xáo tam phân từ cây rừng Hòn Hèo đến cây đổi đời.
Mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân
Điều tôi thấy đáng chú ý nhất không phải là bản thân cây trồng. Đó là cách người ta liên kết với nhau. Qua quan sát, tôi thấy sự bền vững thường đến từ một điều. Doanh nghiệp và bà con nông dân cùng đi chung một con đường.
Về phía doanh nghiệp, họ thường lo đầu ra ổn định qua bao tiêu sản phẩm. Họ hướng dẫn bà con canh tác theo hướng hữu cơ. Họ cũng đầu tư công nghệ chế biến sâu. Ví dụ như trà túi lọc, cao lỏng hay sản phẩm tăng đề kháng. Nhờ vậy, giá trị cây dược liệu được nâng lên nhiều so với bán thô.
Còn về phía bà con nông dân, phần việc chính là chuyển đổi đất kém hiệu quả sang trồng dược liệu. Bà con cũng cần tuân thủ quy trình sản xuất để đạt tiêu chuẩn nguyên liệu. Tôi từng nghe một anh chia sẻ. Khi có doanh nghiệp bao tiêu, anh yên tâm hơn hẳn. Anh không còn cảnh trồng ra rồi lo không biết bán cho ai.
Dù vậy, tôi vẫn muốn nhắc bà con một điều. Trước khi ký hợp đồng liên kết nào, mình nên tìm hiểu kỹ về đối tác. Nên đọc rõ các điều khoản. Nếu cần thì nên tham khảo người có chuyên môn pháp lý. Chuyện làm ăn lâu dài thì cẩn thận không bao giờ thừa.
Góc nhìn về hướng phát triển xanh và bền vững
Tôi vừa làm bất động sản, vừa yêu thiên nhiên. Tôi luôn thấy vui khi những mảnh đất cằn cỗi được khoác màu xanh. Vùng dược liệu Khánh Hòa, với tôi, không chỉ là câu chuyện kinh tế. Đó còn là cách bà con gắn bó với đất, với rừng một cách bền vững hơn.
Về mặt kinh tế, hướng đi này giúp bà con thêm cơ hội cải thiện thu nhập. Doanh nghiệp thì chủ động được nguồn cung. Về sức khỏe cộng đồng, người tiêu dùng được tiếp cận sản phẩm rõ nguồn gốc. Về lâu dài, đây có thể là cách xây dựng thương hiệu dược liệu riêng cho tỉnh. Tất nhiên, đây chỉ là góc nhìn cá nhân của tôi. Kết quả thực tế còn tùy từng trường hợp và nhiều yếu tố khác.
Nói về tiềm năng đất đai của Khánh Hòa, bà con có thể tham khảo thêm bài đầu tư bất động sản Khánh Hòa nhìn từ quy hoạch trục Nha Trang – Cam Lâm. Và câu chuyện làm giàu từ nông nghiệp giá trị cao qua bài sầu riêng Khánh Sơn và góc nhìn về giống Musang King.
Đôi lời gửi bà con
Việc phát triển vùng dược liệu ở Khánh Hòa, theo tôi, không chỉ là thay một loại cây. Đó là sự thay đổi trong cách nghĩ về sản xuất. Từ chỗ trồng cho có, sang trồng có liên kết, có đầu ra, có giá trị. Đó là hướng đi tôi tin đáng để bà con tìm hiểu.
Nhưng như tôi vẫn hay nói, mỗi vùng đất, mỗi loại cây đều có đặc thù riêng. Trước khi bắt tay làm, bà con nên đi thực tế. Nên hỏi những người đã trồng. Nên kiểm tra thông tin và đối chiếu với cơ quan có thẩm quyền. Tôi chia sẻ ở đây chỉ mong góp thêm một góc nhìn. Tôi không dám hứa hẹn hay khẳng định điều gì chắc chắn cả.
Các địa danh có thật thuộc tỉnh Khánh Hòa được nhắc tới trong bài: Ninh Hòa, xã Ninh Sơn, vùng Hòn Hèo, Nha Trang, Cam Lâm, Khánh Sơn, Cam Hiệp.