Mấy năm nay, du lịch sinh thái vườn ở Đồng Nai được nhắc tới ngày một nhiều. Không phải do ai hô hào, mà do chính bà con nhà vườn tự tìm đường ra cho miếng đất của mình. Qua quá trình quan sát thị trường đất vườn khu vực Long Khánh, Cẩm Mỹ hay Vĩnh Cửu, tôi thấy một chuyển động khá rõ. Nhiều mảnh vườn trước đây chỉ trồng rồi bán trái, nay có thêm khách tới chơi, tới hái, tới chụp hình.
Bài này tôi chia sẻ lại những gì mình nghe được, đọc được và quan sát được. Bà con đọc để có thêm một góc nhìn. Còn làm hay không, làm cách nào, thì tuỳ hoàn cảnh từng nhà.
Du lịch sinh thái vườn là gì mà bà con Đồng Nai nói nhiều vậy?
Nói cho dễ hiểu, du lịch sinh thái vườn là cách nhà vườn mở cửa đón khách vào tham quan ngay trên mảnh đất đang canh tác. Khách không chỉ mua trái. Khách còn được đi giữa hàng cây, nghe chủ vườn kể chuyện trồng trọt, rồi tự tay hái mang về.
Điểm khác biệt nằm đúng ở chỗ đó. Nhà vườn bán thêm một thứ mà thương lái không mua được. Đó là cảm giác tận mắt nhìn thấy trái cây lớn lên sạch sẽ ra sao.
Đồng Nai vốn có nền tảng sẵn cho chuyện này. Vùng Long Khánh, Xuân Lộc, Cẩm Mỹ đất đỏ bazan, cây trái sum suê quanh năm. Chôm chôm, sầu riêng, măng cụt, bưởi đều là đặc sản có tiếng. Bên cạnh đó, Vĩnh Cửu và Tân Phú còn có rừng, có hồ Trị An, có sông Đồng Nai chảy qua. Vì vậy, khi nhắc tới du lịch sinh thái vườn, nhiều người nghĩ ngay tới vùng đất này.
Vì sao nhiều nhà vườn Đồng Nai chuyển hướng làm du lịch sinh thái vườn?
Vòng lặp “được mùa, mất giá” làm bà con mệt mỏi
Có một khách hàng kể với tôi rằng năm nào nhà chú ấy cũng hồi hộp như nhau. Cây ra trái đều, vườn trúng mùa, vậy mà thương lái xuống giá thì cũng đành chịu. Bán thì lỗ công, không bán thì trái rụng đầy gốc.
Nghe kể vậy tôi thấy thương. Người trồng bỏ ra ba bốn năm chăm cây, nhưng giá bán lại do người khác quyết. Thu nhập đủ sống thì có, còn dư dả để tính chuyện lâu dài thì khó.
Nói cách khác, cái gốc của vấn đề không nằm ở cây. Nó nằm ở chỗ nhà vườn chỉ có một đường ra duy nhất là bán sỉ cho thương lái. Khi đầu ra bị bóp lại, cả năm công sức đi theo.
Vốn liếng sẵn có mà nhiều nhà chưa dùng hết
Điều thú vị là nhiều nhà vườn ở Đồng Nai đang ngồi trên một tài sản mà họ chưa nghĩ tới. Đó là chính khu vườn của mình. Bóng mát, tiếng chim, mùi trái chín, con đường đất giữa hàng cây. Với người thành phố, đó là thứ họ sẵn sàng bỏ tiền để được trải nghiệm một ngày cuối tuần.
Tôi từng nghe một anh làm nông ở Cẩm Mỹ chia sẻ rất thật. Anh nói lúc đầu anh không tin có ai chịu chạy xe cả trăm cây số chỉ để đi hái trái. Tới khi khách tới thật, anh mới hiểu người ta không mua trái, người ta mua một buổi sáng yên tĩnh. Câu chuyện đó khá giống với những gì tôi thấy trong mô hình nông trại tổng hợp ở Cẩm Mỹ mà bà con hay hỏi.
Ba cách làm du lịch sinh thái vườn tôi được nghe kể ở Đồng Nai
Dưới đây là ba cách làm khác nhau. Cả ba đều là du lịch sinh thái vườn, nhưng cách vào việc mỗi người mỗi kiểu. Tôi ghi lại theo lời kể và theo những gì báo chí địa phương đã đưa. Tên người tôi xin phép không nêu, chỉ giữ lại cách làm để bà con hình dung.
Cách thứ nhất: liên kết nhiều nhà vườn thành một điểm đến
Ở phường Bình Lộc thuộc Long Khánh, có một chú nông dân ngoài bảy mươi tuổi được nhiều người trong vùng biết tới. Chú vốn chỉ làm vườn thuần tuý. Sau đó chú tự học qua sách báo, qua mạng, rồi lặn lội xuống miền Tây coi người ta làm du lịch vườn ra sao.
Điều tôi thấy hay nhất không phải chuyện chú học. Mà là chuyện chú không làm một mình. Chú rủ các chủ vườn xung quanh cùng tham gia. Vườn này có chôm chôm, vườn kia có măng cụt, vườn nọ có chỗ ăn uống nghỉ chân. Khách tới một lần được đi nhiều vườn.
Nhờ vậy, cả xóm cùng có khách, không ai giành của ai. Nghe kể lại thì sau hơn sáu năm, cách làm du lịch sinh thái vườn kiểu liên kết này đã đi vào ổn định và tạo được việc làm cho người trong vùng.
Cách thứ hai: nhà màng công nghệ cao, không thu vé cổng
Ở phường Bảo Vinh, cũng thuộc Long Khánh, có một anh khoảng ba mươi mấy tuổi chọn hướng khác hẳn. Vườn cũ làm không hiệu quả, anh cải tạo lại, dựng nhà màng trồng dưa lưới và dưa hấu theo kiểu leo giàn.
Cách bán hàng của anh khiến tôi chú ý. Anh không thu vé vào cổng. Khách vô tham quan thoải mái, chụp hình thoải mái, được nghe giới thiệu quy trình trồng sạch từ đầu tới cuối. Chỉ khi nào khách muốn hái trái mang về thì mới trả tiền.
Ngoài ra, anh còn trồng xen canh để lúc nào cũng có trái thu hoạch. Bởi vườn mà trống trơn thì khách tới cũng chẳng có gì coi. Đây là chi tiết nhỏ nhưng theo tôi lại là chi tiết quyết định.
Cách thứ ba: vườn hữu cơ nhỏ, bán tận gốc
Ở xã Trị An thuộc Vĩnh Cửu, tôi được nghe kể về một chú đã chặt bỏ vườn xoài già cỗi. Chú đầu tư dựng nhà màng khoảng hai ngàn năm trăm mét vuông để trồng táo Thái theo hướng hữu cơ.
Lợi thế của cách này nằm ở chữ tin. Khách đi thẳng vào vườn, thấy tận mắt cây trồng thế nào, chăm ra sao. Trái hái tại chỗ nên tươi. Nhờ vậy chú bán được giá tốt hơn so với đổ sỉ cho thương lái.
Tất nhiên, cách này cần vốn đầu tư ban đầu không nhỏ. Bà con nên tính kỹ dòng tiền trước khi bắt tay, đừng vay mượn quá sức.
Du lịch sinh thái vườn mang lại gì cho nhà vườn?
Qua những câu chuyện trên, tôi thử gom lại mấy điểm mà mô hình này thường mang tới. Đây là quan sát chung, không phải cam kết cho trường hợp cụ thể nào.
| Khía cạnh | Điều thường thấy |
|---|---|
| Kinh tế | Nông sản bán tại vườn thường được giá hơn bán sỉ. Nhà vườn có thêm nguồn thu từ dịch vụ đi kèm như ăn uống, câu cá. |
| Đầu ra | Bớt phụ thuộc vào một mối thương lái duy nhất. |
| Niềm tin | Khách tận mắt thấy quy trình trồng nên dễ quay lại và giới thiệu người quen. |
| Xã hội | Tạo việc làm tại chỗ cho bà con trong xóm, nhất là lúc mùa vụ. |
| Môi trường | Giữ được cảnh quan vườn tược, hạn chế thuốc hoá học vì khách vô ra thường xuyên. |
Tuy nhiên, tôi cũng muốn nói thẳng một điều. Không phải vườn nào mở cửa cũng có khách. Có nơi làm rất tốt, có nơi đầu tư rồi bỏ dở. Kết quả tuỳ thuộc vào vị trí, cách làm và sức bền của từng nhà.
Những điều nên kiểm tra trước khi làm du lịch sinh thái vườn
Đây là phần tôi muốn bà con đọc kỹ nhất. Trước khi bỏ tiền, có mấy thứ nên tìm hiểu cho rõ.
- Pháp lý thửa đất. Đất đang là loại gì, quy hoạch ra sao, có được phép xây dựng công trình phục vụ nông nghiệp hay không. Bà con nên đối chiếu thông tin với cơ quan có thẩm quyền ở địa phương, đừng nghe truyền miệng. Phần này tôi có nói kỹ hơn trong bài về pháp lý farmstay ở Đồng Nai.
- Giá đất khu vực. Nếu bà con đang tính mua thêm đất để làm, nên tra cứu bảng giá trước. Tôi có tổng hợp cách tra trong bài bảng giá đất mới ở Đồng Nai.
- Rủi ro thường gặp. Có những nhóm đất nghe thì hấp dẫn nhưng làm không được. Bà con nên xem qua các nhóm đất nông nghiệp cần tránh ở Đồng Nai để biết đường né.
- Đường đi và khoảng cách. Khách từ Biên Hoà hay từ thành phố chạy tới mất bao lâu. Đường có dễ đi không, xe bốn chỗ vô được tới cổng chưa.
- Nguồn nước và vệ sinh. Có khách là có nhu cầu nhà vệ sinh, chỗ rửa tay, chỗ ngồi nghỉ. Thiếu mấy thứ này thì khách khó quay lại.
Thông tin quy hoạch và thủ tục ở từng địa phương mỗi lúc mỗi khác. Bà con nên tham khảo trực tiếp tại Cổng thông tin điện tử tỉnh Đồng Nai hoặc hỏi cán bộ địa chính xã, phường nơi có đất.
Mấy bài học tôi rút ra từ chuyện của người đi trước
Ngồi gom lại ba câu chuyện phía trên, tôi thấy nổi lên vài điểm chung.
Thứ nhất, ai cũng phải học. Chú nông dân ở Bình Lộc bảy mươi mấy tuổi vẫn đi coi người ta làm rồi về làm theo cách của mình. Không ai tự nhiên biết làm du lịch.
Thứ hai, phải có thứ để khách coi quanh năm. Trồng xen canh, rải vụ, hoặc kết hợp nhiều vườn với nhau. Vườn trống thì khách tới một lần rồi thôi.
Thứ ba, bán trải nghiệm chứ không chỉ bán trái. Chủ vườn biết kể chuyện, biết chỉ khách cách chọn trái chín, thì khách nhớ lâu hơn nhiều so với chỉ đưa cái giỏ rồi để đó.
Thứ tư, đi cùng nhau đi được xa hơn. Một vườn khó giữ chân khách cả ngày. Nhiều vườn liên kết lại thì thành một hành trình.
Ngoài trái cây, Đồng Nai còn nhiều hướng khác gắn với sông nước. Ai có đất ven sông Đồng Nai hoặc gần hồ Trị An có thể xem thêm cách bà con ở Nhơn Trạch làm với nghề nuôi cá lồng bè ven sông. Còn ai đang có vườn cây lâu năm thì bài về vườn sầu riêng ở Cẩm Mỹ cũng có vài chi tiết đáng ngẫm.
Câu hỏi thường gặp về du lịch sinh thái vườn Đồng Nai
Vườn nhỏ vài sào có làm du lịch sinh thái vườn được không?
Theo những gì tôi quan sát, diện tích không phải yếu tố quyết định duy nhất. Vườn nhỏ vẫn có thể đón khách nếu sạch sẽ, có lối đi rõ ràng và có trái để hái. Tuy nhiên, vườn nhỏ thường nên liên kết với các vườn lân cận để giữ chân khách lâu hơn.
Có cần chuyển mục đích sử dụng đất không?
Tuỳ từng trường hợp và tuỳ công trình bà con định dựng. Chuyện này cần kiểm tra với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương. Bà con không nên áp dụng kinh nghiệm của vườn khác cho vườn mình.
Nên bắt đầu từ đâu nếu chưa có kinh nghiệm?
Nhiều người tôi được nghe kể đều bắt đầu bằng việc đi coi thực tế. Họ ghé các vườn đang mở cửa ở Long Khánh, Xuân Lộc, Cẩm Mỹ, quan sát cách người ta đón khách. Sau đó mới về tính chuyện của mình.
Làm du lịch sinh thái vườn có chắc lời không?
Không có gì chắc chắn cả, và tôi cũng không dám hứa điều đó. Đây là hướng đi có tiềm năng. Tuy nhiên, kết quả còn phụ thuộc vị trí, cách làm, vốn và sức bền của từng gia đình.
Đôi lời gửi bà con
Tôi làm nghề đất, đi nhiều, gặp nhiều người. Điều làm tôi vui nhất không phải chuyện ai bán được giá cao. Mà là chuyện có những mảnh vườn tưởng đã hết thời, nay lại có tiếng cười của khách nhờ hướng du lịch sinh thái vườn.
Du lịch sinh thái vườn không phải phép màu. Nó chỉ là một cách để bà con tự cầm lấy đầu ra cho nông sản của mình, thay vì ngồi chờ giá. Cách này cần thời gian, cần học, và cần cả sự kiên nhẫn.
Nếu bà con đang có sẵn miếng vườn ở Đồng Nai, cứ thử nghĩ theo hướng này. Còn nếu đang tính mua đất để làm, xin cứ đi chậm lại một nhịp. Kiểm tra pháp lý cho kỹ, hỏi cho rõ, rồi hãy quyết. Đất thì còn đó, mình không việc gì phải vội.
Các địa danh Đồng Nai đã nhắc trong bài
Long Khánh (phường Bình Lộc, phường Bảo Vinh), Cẩm Mỹ, Xuân Lộc, Vĩnh Cửu (xã Trị An), Tân Phú, Nhơn Trạch, Biên Hoà, hồ Trị An, sông Đồng Nai.