Bưởi da xanh Khánh Vĩnh đang là cái tên được nhắc tới nhiều trong những câu chuyện làm vườn ở miền núi Khánh Hòa. Tôi làm bất động sản, hay đi xem đất vườn, nên thường được bà con hỏi một câu rất thật: trồng cây gì trên đất đồi thì bền? Qua quá trình quan sát thị trường, tôi thấy vùng đất này có một câu chuyện đáng để bà con tham khảo. Bài viết dưới đây chỉ là góc nhìn cá nhân và kinh nghiệm quan sát, không phải lời khuyên đầu tư.
Bưởi da xanh Khánh Vĩnh đang đứng ở đâu trên bản đồ cây trồng Khánh Hòa?
Khánh Hòa có nhiều vùng đất rất khác nhau. Khánh Sơn nổi tiếng với sầu riêng. Cam Lâm và Cam Ranh quen với xoài trên đất cằn. Ninh Hòa gắn với đầm tôm. Diên Khánh mạnh về đất vườn và cây dược liệu. Trong khi đó, vùng miền núi Khánh Vĩnh lại chọn một hướng riêng. Cụ thể, cây bưởi da xanh ở đây đã được nhắc đến như một cây trồng chủ lực. Diện tích canh tác hiện nay vào khoảng 600 ha. Trong đó, phần đang cho thu hoạch chiếm khoảng 330 ha. Nhờ vậy, nhiều hộ dân có nguồn thu tương đối đều thay cho các loại cây kém hiệu quả trước đây.
Vài con số bà con nên nắm
| Chỉ số | Giá trị tham khảo |
|---|---|
| Tổng diện tích | Khoảng 600 ha |
| Diện tích đang cho thu hoạch | Khoảng 330 ha |
| Sản lượng hàng năm | Hơn 1.400 tấn/năm |
| Năng suất bình quân | Gần 4,5 tấn/ha |
| Giá bán trung bình | 20.000 – 40.000 đồng/kg |
Bà con lưu ý giúp tôi: đây là con số bình quân của cả vùng. Thực tế mỗi vườn mỗi khác. Vì vậy, ai đang tính chuyện mua đất hay xuống giống thì nên đối chiếu lại với phòng nông nghiệp và UBND xã sở tại.
Vì sao đất đồi hợp với cây bưởi da xanh Khánh Vĩnh?
Nhiều người khi đi xem đất thường chỉ nhìn mặt tiền đường và giá. Tuy nhiên, với đất vườn thì thổ nhưỡng mới là thứ quyết định. Đất đồi vùng này thoát nước khá tốt. Bên cạnh đó, biên độ nhiệt ngày đêm rộng nên trái tích được vị ngọt thanh. Qua quan sát, tôi thấy sản phẩm ở đây có mấy đặc điểm được thương lái nhắc nhiều:
- Vỏ mỏng, tép mọng nước, vị ngọt thanh đặc trưng.
- Dễ bảo quản, nên vận chuyển đi xa ít bị hao hụt.
- Đã có chứng nhận thương hiệu, nhờ đó người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh biết tới nhiều hơn.
Ngoài ra, nguồn nước tưới cũng là điểm cộng. Hệ thống suối nhỏ đổ về sông Cái giúp nhiều vườn chủ động được mùa khô. Dù vậy, bà con vẫn nên đi thực địa vào đúng tháng nắng gắt nhất để biết nước thật sự tới đâu.
Câu chuyện một vườn bưởi da xanh Khánh Vĩnh 8 hecta
Tôi từng nghe kể về một chủ vườn ở thôn Sơn Thành, xã Khánh Vĩnh. Vườn của anh rộng khoảng 8 hecta với hơn 2.000 gốc. Mỗi năm, vườn cho thu từ 18 đến 20 tấn quả. Điều làm tôi chú ý không nằm ở con số. Nó nằm ở cách anh làm. Trước hết, anh lắp hệ thống tưới nhỏ giọt để tiết kiệm nước. Sau đó, anh chuyển dần sang bón phân hữu cơ. Cuối cùng, anh dùng biện pháp sinh học để kiểm soát sâu bệnh thay vì lạm dụng thuốc. Có một khách hàng kể với tôi rằng cách làm này tốn công hơn hẳn giai đoạn đầu. Bù lại, đất giữ được độ tơi xốp và cây bền hơn về sau. Nói cách khác, người trồng chấp nhận đi chậm để giữ vườn lâu dài. Với tôi, đó mới là phần đáng học của câu chuyện.
Mã số vùng trồng: nút thắt của bưởi da xanh Khánh Vĩnh
Chất lượng tốt là một chuyện. Đi được vào siêu thị hay xuất khẩu chính ngạch lại là chuyện khác. Thực tế, nhiều vườn ở đây vẫn vướng vì thiếu mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Đây là điều kiện gần như bắt buộc khi muốn đưa hàng sang các thị trường khó tính. Do đó, chính quyền địa phương và ngành nông nghiệp đang hướng bà con hoàn thiện hồ sơ. Song song, vùng trồng cũng được quy hoạch tập trung để chuyển dần sang canh tác hữu cơ. Ngoài ra, phương án mở rộng sang địa bàn xã Khánh Hiệp cũ cũng được nhắc tới, vì quỹ đất ở đó còn rộng. Tuy nhiên, quy hoạch là thứ thay đổi theo từng giai đoạn. Bà con nên kiểm tra thông tin quy hoạch tại cơ quan có thẩm quyền trước khi quyết định bất cứ điều gì. Tôi có chia sẻ cách tra cứu trong bài quy hoạch đất đai Cam Lâm Khánh Hòa.
Ba thách thức bà con thường gặp
Không phải ai bước vào cũng thuận buồm xuôi gió. Qua quan sát, tôi thấy có ba nhóm khó khăn lặp đi lặp lại.
- Chi phí đầu tư ban đầu cao. Chuyển sang canh tác hữu cơ cần vốn cho phân bón, kỹ thuật và hệ thống quản lý.
- Thủ tục còn mới. Việc lập hồ sơ xin cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói vẫn lạ với nhiều hộ.
- Đầu ra phụ thuộc thương lái. Vì vậy, giá bán dễ biến động theo từng mùa.
Đổi lại, hướng gỡ cũng đang dần rõ. Hợp tác xã đóng vai trò cầu nối để gom vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp lo khâu bao tiêu và chế biến sâu. Trong khi đó, địa phương hỗ trợ tập huấn kỹ thuật và thủ tục hành chính.
Người mua đất trồng bưởi da xanh Khánh Vĩnh nên kiểm tra gì?
Phần này tôi viết từ góc nhìn của người hay dẫn khách đi xem đất. Đây không phải tư vấn pháp lý. Bà con hãy xem như một danh sách nhắc việc và đối chiếu lại với cơ quan chức năng.
- Loại đất trên sổ. Đất trồng cây lâu năm, đất trồng cây hàng năm hay đất rừng sản xuất đều có cách sử dụng khác nhau.
- Quy hoạch sử dụng đất. Nên tra cứu tại UBND xã hoặc văn phòng đăng ký đất đai.
- Nguồn nước mùa khô. Hãy hỏi hàng xóm liền kề, đừng chỉ nghe người bán.
- Đường vào vườn. Xe tải nhỏ có vào tận nơi được không cũng ảnh hưởng tới chi phí thu hoạch.
- Tuổi cây và lịch sử chăm sóc. Vườn đã cho trái ổn định khác hẳn vườn mới trồng.
Nếu bà con quan tâm nhóm đất này, tôi có viết riêng một bài về chuyển đổi đất ruộng sang đất trồng cây lâu năm. Bên cạnh đó, câu chuyện ở vườn xoài cổ thụ tại Cam Lâm cũng cho thấy giá trị của một vườn cây đã có tuổi.
Góc nhìn của tôi về cây trồng chủ lực vùng núi
Tôi hay nói với bà con rằng cây nào cũng có chu kỳ của nó. Khánh Sơn từng đi lên nhờ sầu riêng, như tôi kể trong bài thủ phủ sầu riêng Sơn Bình. Cam Lâm thì gắn với mô hình kinh tế tuần hoàn từ ổi ruby và bưởi da xanh. Mỗi nơi một cách đi. Điểm chung của những vùng làm được là gì? Theo tôi, đó là sự kiên nhẫn. Người ta không chạy theo một vụ giá cao rồi bỏ. Họ chăm đất, giữ chất lượng và làm hồ sơ đầy đủ. Thêm nữa, đất vườn bây giờ không chỉ để trồng. Nhiều nơi kết hợp thêm trải nghiệm cho khách tham quan, như xu hướng tôi có nhắc trong bài farmstay Khánh Hòa. Dù vậy, hướng này cũng có ràng buộc pháp lý riêng và cần tìm hiểu kỹ.
Vài lời gửi bà con
Câu chuyện bưởi da xanh Khánh Vĩnh, với tôi, không phải câu chuyện làm giàu nhanh. Nó là câu chuyện của những người chịu gắn bó với mảnh đất của mình. Từ Nha Trang chạy lên chừng hơn một giờ là tới. Ai có dịp, cứ ghé một vườn bưởi, ngồi nghe chủ vườn kể chuyện. Bà con sẽ hiểu vì sao họ chọn cây này. Còn nếu bà con đang tính mua đất, tôi chỉ mong một điều: đi thực địa nhiều lần, hỏi kỹ và kiểm tra pháp lý tại cơ quan có thẩm quyền. Tùy từng trường hợp mà kết quả sẽ khác nhau. Không ai dám hứa trước điều gì với đất đai và cây trái.
Các địa danh đã sử dụng trong bài
Tất cả đều thuộc tỉnh Khánh Hòa: Khánh Vĩnh (thôn Sơn Thành, xã Khánh Hiệp cũ), Khánh Sơn (Sơn Bình), Cam Lâm, Cam Ranh, Ninh Hòa, Diên Khánh, Nha Trang và sông Cái.