Có một anh làm vườn ở Khánh Hòa kể với tôi rằng, mười năm trước chẳng ai nghĩ mấy quả đồi keo ở Cam Hiệp lại trồng được sầu riêng. Nghe xong, tôi nhớ hoài. Bởi vì đất trồng cây lâu năm Cam Lâm là câu chuyện chung của rất nhiều bà con miền Trung: đất thì có, nhưng đất cằn.
Qua quá trình quan sát thị trường, tôi thấy vùng đồi này đang đổi khác khá nhanh. Từ rừng keo và vườn điều giá trị thấp, bà con chuyển dần sang cây ăn trái. Vì vậy, hôm nay tôi xin chia sẻ vài góc nhìn về đất trồng cây lâu năm Cam Lâm. Đây là chuyện nghe kể và quan sát, không phải lời khuyên đầu tư.
Đất trồng cây lâu năm Cam Lâm trước ngày cây sầu riêng về
Trước hết, phải nói về xuất phát điểm. Vùng đồi quanh thôn Va Ly, Suối Cốc, Xuân Lập và Hố Mây của xã Cam Hiệp trước đây chủ yếu có keo, chuối và điều. Đất pha sỏi, mùa khô kéo dài, nước tưới trông cả vào trời.
Một anh làm vườn lâu năm kể với tôi rằng, bán một lứa keo bảy năm cũng chỉ vừa đủ tiền công. Cây điều thì năm được năm mất. Vì thế nhiều nhà bỏ đồi hoang, rồi kéo nhau xuống Nha Trang hay Cam Ranh làm thuê.
Tuy nhiên, đất trồng cây lâu năm Cam Lâm lại có một thứ mà nhiều nơi khác thèm. Đó là nắng. Nắng nhiều, biên độ nhiệt ngày đêm rõ rệt. Về sau, chính cái nắng ấy góp phần làm nên vị ngọt của trái sầu riêng.
Vì sao cây sầu riêng hợp với đất trồng cây lâu năm Cam Lâm
Thu hoạch sớm hơn Khánh Sơn khoảng hai tuần
Đây là lợi thế mà nhiều người trong nghề hay nhắc tới. Sầu riêng Cam Hiệp chín sớm hơn vùng Khánh Sơn chừng hai tuần. Nhờ vậy, bà con bán được trước lúc hàng đổ về ồ ạt.
Một chị thương lái từng nói với tôi rằng, chỉ cần đi trước nửa tháng thì câu chuyện giá đã khác hẳn. Tất nhiên, sớm hay muộn còn tùy thời tiết từng năm. Nếu muốn so sánh, bà con có thể đọc thêm chuyện chặt keo trồng sầu riêng trên đất đồi ở Khánh Sơn.
Chất lượng trái và cách chăm vườn
Thương lái đánh giá cơm vàng và độ ngọt cao. Trọng lượng bình quân khoảng 2,5 kg mỗi trái. Ngoài ra, bà con ở đây cũng bỏ dần lối làm cũ.
Nhiều vườn đã lắp hệ thống tưới tiết kiệm nước. Bên cạnh đó, phân bón hữu cơ được ưu tiên, còn thuốc hóa học thì giảm bớt. Cách làm này khá giống câu chuyện nông dân thời đại số ở Xuân Lộc mà tôi từng viết.
Vài con số đang được ghi nhận ở Cam Hiệp
Dưới đây là các con số tôi tổng hợp lại từ thông tin sản xuất tại địa phương. Bà con nên xem như số liệu tham khảo. Trước khi quyết định điều gì, hãy đối chiếu với cơ quan có thẩm quyền và với chính người làm vườn tại chỗ.
| Chỉ tiêu | Ghi nhận tại địa phương |
|---|---|
| Tổng diện tích sầu riêng | Hơn 138 ha (Va Ly, Suối Cốc, Xuân Lập, Hố Mây) |
| Diện tích đang cho thu hoạch | Khoảng 42,5 ha |
| Giá bán tại vườn | 35.000 – 45.000 đồng/kg |
| Giá bán lẻ giống Dona | Khoảng 50.000 đồng/kg |
| Trọng lượng trung bình | Khoảng 2,5 kg mỗi trái |
| Thời điểm chín | Sớm hơn Khánh Sơn khoảng 2 tuần |
Ngoài ra, địa phương đã lập hợp tác xã sản xuất xoài và sầu riêng với 17 thành viên. Vùng trồng đang làm theo hướng VietGAP. Một số sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao và có mã số vùng trồng.
Ba cái khó khi làm đất trồng cây lâu năm Cam Lâm
Vốn đầu tư ban đầu không nhỏ
Thứ nhất là tiền. Thổ nhưỡng ở đây cằn hơn Khánh Sơn hay Đắk Lắk. Do đó, chi phí cải tạo đất và làm hệ thống tưới khá nặng.
Có một anh chủ vườn kể với tôi rằng, anh phải chia làm nhiều đợt mới đủ vốn. Vì vậy, bà con nên tính dòng tiền cho ít nhất năm đến bảy năm đầu. Tôi cũng có một bài về cách phân bổ vốn giữa tiêu sản và tài sản, bà con nên tham khảo thêm.
Kỹ thuật và thời gian chờ
Thứ hai là kỹ thuật. Người mới thường mất sáu đến bảy năm mới có lứa trái đầu tiên. Trong khi đó, người làm lâu năm chỉ mất khoảng năm đến sáu năm.
Một chủ vườn ở thôn Va Ly kể rằng, năm nào anh cũng vừa làm vừa học. Đến vụ đầu tiên, vườn 5 ha của anh cho khoảng 5 – 6 tấn. Nghĩa là cây sầu riêng không dành cho người vội.
Đầu ra vẫn phụ thuộc thương lái
Thứ ba là đầu ra. Giá tại vườn lên xuống theo từng vụ. Mặt khác, mã số vùng trồng và tiêu chuẩn an toàn đang dần trở thành điều kiện gần như bắt buộc.
Tôi nghe nhiều bà con nói rằng, có hợp tác xã thì bán dễ hơn. Song đó là kinh nghiệm của họ, không phải công thức chung. Mỗi vườn một hoàn cảnh, và mọi thứ vẫn tùy từng trường hợp.
Giấy tờ cần kiểm tra trước khi mua đất trồng cây lâu năm Cam Lâm
Phần này tôi xin nói kỹ hơn một chút. Nhiều người khi đi xem đất chỉ nhìn cây, nhìn view và nhìn con đường. Còn hồ sơ pháp lý thì để sau, và đó là chỗ dễ vướng nhất.
Trước khi đặt cọc, bà con nên kiểm tra vài thứ cơ bản. Đầu tiên, thửa đất thuộc loại đất gì và thời hạn sử dụng còn bao lâu. Sau đó, xem quy hoạch của địa phương có chồng lên thửa đất hay không.
Kế tiếp, hãy xem sổ đứng tên cá nhân hay hộ gia đình. Chi tiết này hay gây tranh chấp về sau, nên bà con hãy đọc thêm bài sổ đỏ hộ gia đình ở Khánh Hòa và cách xác định thành viên. Ngoài ra, nếu có ý định lên thổ cư, hãy tìm hiểu trước thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất.
Cuối cùng là giá. Bà con nên tra bảng giá đất của tỉnh để có một mốc so sánh. Tôi có tổng hợp bảng giá đất mới ở Khánh Hòa trong một bài riêng. Dù vậy, mọi thông tin vẫn cần đối chiếu với Cổng thông tin điện tử tỉnh Khánh Hòa và cơ quan có thẩm quyền.
Hướng đi dài hơi: vườn cây gắn với du lịch sinh thái
Nghị quyết của địa phương giai đoạn 2025 – 2030 có nhắc tới nông nghiệp chất lượng cao. Bên cạnh đó, hướng du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng quanh khu vực hồ Cam Ranh cũng được đặt ra.
Thật ra tôi thích hướng này. Bởi vì một vườn cây chỉ bán trái thì giá trị dừng lại ở trái. Còn một vườn cây biết đón khách thì bán thêm được trải nghiệm.
Chuyện này không mới. Ở nơi khác, nhiều nhà vườn đã làm và tôi từng viết về cách nhà vườn nâng giá trị nông sản bằng du lịch sinh thái. Tuy nhiên, làm du lịch cần thêm hạ tầng, con người và giấy phép. Vì vậy đây là chuyện của nhiều năm, không phải một mùa.
Địa phương cũng đang đề xuất hỗ trợ bà con dân tộc Raglay chuyển đổi giống cây trồng. Nếu điều đó thành hình, đất trồng cây lâu năm Cam Lâm sẽ có thêm nhiều chủ vườn mới. Nói cách khác, câu chuyện đồi cằn có thể còn dài.
Vài điều tôi muốn nhắn lại với bà con
Tôi làm bất động sản, nhưng tôi mê vườn. Mỗi lần nghe chuyện một quả đồi cằn hồi sinh, tôi thấy vui thật lòng. Dù vậy, tôi không mong ai đọc bài này rồi vội vàng xuống tiền.
Đất trồng cây lâu năm Cam Lâm không phải món hàng lướt sóng. Cây cần thời gian, người cần kiên nhẫn, còn túi tiền cần dư địa. Chẳng hạn, một vườn sầu riêng có thể mất bảy năm mới trả lại đồng vốn đầu tiên.
Cho nên, bà con hãy đi thực địa nhiều lần. Hãy hỏi người làm vườn tại chỗ, hỏi cán bộ địa chính, và hãy kiểm tra giấy tờ thật kỹ. Tóm lại, biết rõ rồi hãy quyết định.
Nếu bà con quan tâm các vùng khác của Khánh Hòa, có thể đọc thêm chuyện 600 hecta đất trồng cây lâu năm ở Khánh Vĩnh hoặc chuyện nuôi tôm hùm ở Cam Ranh. Mỗi vùng một thế mạnh, và không vùng nào hợp với tất cả mọi người.
Câu hỏi bà con hay gửi cho tôi về đất trồng cây lâu năm Cam Lâm
Đất đồi cằn có trồng sầu riêng được không?
Nhiều người khi đi xem đất thường lo chuyện này. Theo những gì tôi nghe kể, đất cằn vẫn trồng được, nhưng chi phí cải tạo cao hơn. Vì vậy bà con nên khoan thăm nguồn nước trước, rồi mới tính tới cây.
Nên mua vườn đã có trái hay mua đất trống?
Cái này tùy từng trường hợp. Vườn đã có trái thì giá cao, nhưng thấy được năng suất thật. Trái lại, đất trống rẻ hơn, song bà con phải chờ nhiều năm và chịu rủi ro kỹ thuật.
Giá đất trồng cây lâu năm Cam Lâm hiện nay ra sao?
Giá thay đổi theo vị trí, nguồn nước và đường vào. Do đó tôi không nêu một con số chung. Bà con nên khảo sát ít nhất ba đến năm thửa gần nhau, rồi đối chiếu với bảng giá đất của tỉnh.
Người ở xa có nên mua đất trồng cây lâu năm Cam Lâm không?
Đây là câu hỏi khó. Làm vườn cần người trông nom gần như mỗi tuần. Nếu ở xa mà không có người nhà tại chỗ, bà con nên cân nhắc kỹ hoặc tìm hình thức hợp tác rõ ràng bằng văn bản.
Các địa danh đã nhắc trong bài
- Xã Cam Hiệp, tỉnh Khánh Hòa (thôn Va Ly, Suối Cốc, Xuân Lập, Hố Mây)
- Vùng Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa
- Cam Ranh và hồ Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa
- Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa
- Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa
- Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa
Lưu ý: bài viết mang tính chia sẻ kiến thức và góc nhìn cá nhân. Đây không phải tư vấn pháp lý, tài chính hay đầu tư. Bà con nên tham khảo ý kiến chuyên môn và đối chiếu thông tin với cơ quan có thẩm quyền trước khi quyết định.