Chào bà con, bữa nay tui muốn kể cho anh em nghe một câu chuyện làm nông thiệt hay trên đất nông nghiệp. Đó là mô hình VAC khép kín của anh Hưng, một ông chủ trại thuộc thế hệ 8X. Với hơn 2 ha đất, anh gom về hơn 1 tỷ đồng mỗi năm. Nghe qua tưởng khó tin, nhưng ngồi nghe anh chia sẻ rồi mới thấy: làm nông mà biết tính toán thì đất nào cũng ra tiền.
Điều tui tâm đắc nhất ở anh Hưng là cái triết lý “đất không cho nghỉ”. Trên cùng một mảnh đất nông nghiệp, anh xoay vòng cây con quanh năm, tầng trên trồng rau, tầng dưới nuôi ốc nuôi cá, chuồng bên cạnh nuôi bò nuôi trâu. Thứ nọ nuôi thứ kia, không bỏ phí thứ gì.
Mô hình VAC khép kín trên đất nông nghiệp là gì?
VAC là viết tắt của Vườn – Ao – Chuồng. Nói nôm na là trồng cây, nuôi thủy sản và chăn nuôi gia súc gia cầm gộp chung một chỗ. Cái hay của mô hình khép kín là chất thải của khâu này lại thành nguyên liệu cho khâu kia, nhờ vậy mà giảm được chi phí đầu vào, lại sạch môi trường.
Anh Hưng làm trên 2 ha quỹ đất, nhưng nhờ canh tác đa tầng mà diện tích thực tế lên tới 4 ha. Ai đang tính chuyện làm ăn lớn thì nên đọc thêm bài trồng cây gì có giá trị kinh tế cao trên đất nông nghiệp để chọn cho đúng loại cây.
Triết lý “đất không nghỉ” và cách tối ưu không gian
Nhiều bà con làm nông cứ để đất trống theo mùa, uổng lắm. Anh Hưng thì khác, anh bắt đất làm việc quanh năm.
Canh tác đa tầng nhân đôi diện tích
Đây là cái sáng tạo nhất. Trên 1,5 ha mặt nước, anh làm giàn phía trên trồng bầu, mướp, su su. Phía dưới thì nuôi ốc kết hợp cấy lúa. Vậy là một mảnh nước hóa thành 3 ha đất sản xuất, vừa dưới nước vừa trên giàn.
Sáu vụ một năm trên đất nông nghiệp
Nhờ cách làm chồng tầng này, thay vì chỉ được 3 vụ như làm thuần, anh Hưng đẩy lên tới 6 vụ mỗi năm trên cùng một chỗ. Đất càng làm càng ra tiền, đúng kiểu lấy ngắn nuôi dài.
Cấu trúc chi tiết của mô hình VAC
Khu ao nuôi thủy sản
Anh dành 1,5 ha mặt nước nuôi ốc nhồi, ốc dạ thương phẩm và khoảng 1 mẫu nuôi cá. Ốc sinh sản anh để riêng một khu cho dễ quản lý. Vụ đông xuân thì trồng thêm rau cần nước dưới ao.
Anh chọn nuôi ao đất vì diện tích lớn, ít phải thay nước, ốc lớn nhanh. Còn nuôi bể bạt, bể xi măng tuy dễ chăm nhưng không làm quy mô lớn được. Anh em muốn học thêm cách nuôi con dưới nước thì tham khảo mô hình nuôi cá rô phi doanh thu 300 tỷ của HTX Xuyên Việt.
Khu vườn trồng trọt
Cây được chia theo vị trí. Trên giàn mặt ao là bầu, mướp, su su, bí đao. Trên bờ ao thì mít, chuối, dọc mùng. Khu đất bãi trồng cây ăn quả, rau màu theo mùa như lạc, khoai tây, su hào tím, cùng ngô, cỏ voi, sắn để nuôi bò. Cách làm ăn kiểu này rất giống tinh thần trong bài làm giàu ở nông thôn với 11 mô hình hái ra tiền.
Khu chuồng trại chăn nuôi
Anh nuôi bò giống 3B là loại bò thịt chất lượng cao và trâu giống Tuyên Quang vóc dáng lớn. Hiện anh đang nuôi thương phẩm và tính mở rộng lên 100 con. Thức ăn thì tận dụng rơm, ngô ủ chua, cỏ, cây chuối và sắn có sẵn ngay tại trại. Bà con thích nuôi con nhỏ gọn vốn thì xem qua bài kỹ thuật nuôi ếch trong bể xi măng cho người mới.
Chu trình tuần hoàn khép kín trên đất nông nghiệp
Cái khéo của anh Hưng là mỗi thứ đều phục vụ cho thứ khác. Phân bò trâu đem ủ bón cho ngô, cỏ, rau. Nước rửa chuồng đưa vào hầm biogas lấy khí đốt, không xả bậy ra ngoài. Ngô và cỏ trồng ra lại quay về làm thức ăn cho trâu bò. Rau củ vừa để bán, vừa cho ốc ăn.
Anh còn dùng men vi sinh trộn muối để ủ chua thức ăn, giúp trữ được lâu và tốt cho bụng con vật. Muốn hiểu thêm về quyền sử dụng loại đất này thì bà con đọc bài đất nông nghiệp đa mục đích và hành lang pháp lý mới cho chắc ăn.
Đánh giá hiệu quả mô hình trên đất nông nghiệp
Mô hình này bền vững vì thứ nọ nuôi thứ kia, chủ trại không bị rối dù nuôi nhiều loại. Từ vùng đất chiêm trũng kém giá trị, qua cải tạo bài bản đã thành trang trại tiền tỷ. Máy móc và chế phẩm sinh học cũng đỡ tốn công người.
Tất nhiên làm lớn thì cũng cực. Buổi đầu quy hoạch, cải tạo địa hình tốn công tốn của lắm. Rồi phải am hiểu kỹ thuật từng con, từng cây mới quản nổi. Anh Hưng giờ đang san lấp mặt bằng để mở thêm chuồng, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cho bà con cùng làm. Nếu ai còn phân vân chuyện về quê làm nông, tui khuyên đọc bài trồng cây dược liệu trên đất bạc màu ở Hà Tĩnh để có thêm động lực.
Lời kết của Sáu Bình
Câu chuyện của anh Hưng cho tui một bài học: đất nông nghiệp không nghèo, chỉ có cách làm nghèo thôi. Chịu khó tính toán, chịu khó xoay vòng thì mảnh đất nhỏ cũng nuôi sống cả nhà và làm giàu được. Ai đang muốn kết hợp làm nông với du lịch thì tham khảo thêm bài farmstay là gì và cách biến đất vườn thành mô hình sinh lời. Bà con có thể tham khảo thêm định hướng phát triển nông nghiệp bền vững trên cổng thông tin của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Chúc bà con làm ăn phát đạt!